C-Reaktif Protein (CRP) nedir?
C-reaktif protein (CRP), karaciğerin iltihaba yanıt olarak ürettiği bir proteindir. Vücutta bir enfeksiyon, doku hasarı ya da iltihaplı bir hastalık başladığında bağışıklık hücrelerinin salgıladığı sinyaller karaciğeri uyarır ve CRP birkaç saat içinde kanda artmaya başlar. İltihap geriledikçe de görece hızlı düşer; bu yüzden ardışık ölçümler bir hastalığın iyiye mi kötüye mi gittiğini izlemekte işe yarar.
CRP iltihabın varlığını ve şiddetini gösterir, ancak nerede ya da neden olduğunu söylemez. Boğaz enfeksiyonundan romatizmal bir hastalığa, ameliyattan kemik kırığına kadar pek çok durumda yükselebilir. Bu nedenle sonuç tek başına tanı koydurmaz; hekim onu muayene bulguları ve diğer tahlillerle birlikte değerlendirir.
CRP tahlili neden istenir?
Ateş, halsizlik ya da nedeni belli olmayan bir ağrı gibi yakınmalarda, vücutta iltihap olup olmadığını anlamak için CRP'ye bakılır. Özellikle bakteriyel bir enfeksiyondan şüphelenildiğinde sık istenir. Romatoid artrit, damar iltihapları (vaskülit) ve iltihabi bağırsak hastalıkları gibi süreğen hastalıklarda hastalığın ne kadar etkin olduğunu izlemek için de kullanılır. Ameliyattan sonra ya da bir enfeksiyonun tedavisi sırasında tekrarlanan ölçümler, iyileşmenin beklendiği gibi ilerleyip ilerlemediğini gösterir.
CRP tahlili öncesi hazırlık
CRP'ye bakmak için açlık ya da özel bir hazırlık gerekmez; kan günün herhangi bir saatinde alınabilir. Kortizon içerenler başta olmak üzere iltihabı baskılayan bazı ilaçlar değeri düşürebilir; kullandığınız ilaçları hekiminize söyleyin. Son günlerde geçirdiğiniz bir soğuk algınlığı, diş ya da cilt enfeksiyonu, yakın zamandaki bir ameliyat veya yaralanma da sonucu yükseltebileceğinden bunları belirtmeniz yorumu kolaylaştırır.
CRP yüksekliği ne anlama gelir?
CRP yüksekliği vücutta süren bir iltihap ya da doku hasarı olduğunu gösterir; en sık neden enfeksiyonlardır. Romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar, iltihabi bağırsak hastalıkları, ameliyat, travma ve yanık gibi doku hasarları, pankreatit ve bazı kanserler de CRP'yi artırabilir. Fazla kilo, sigara ve diyabet gibi durumlarda da hafif yükseklikler görülebilir. Değerin ne kadar yüksek olduğu kadar, yakınmalarınız ve sonucun zaman içindeki değişimi de önemlidir. Yüksek değere ateş ya da giderek artan halsizlik eşlik ediyorsa hekiminize ertelemeden başvurun; tahlilin tekrarlanmasına ya da ek inceleme gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
CRP düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük CRP, vücutta belirgin bir iltihap olmadığı anlamına gelir ve bir hastalık belirtisi sayılmaz. Yine de iltihap başladıktan sonraki ilk saatlerde CRP henüz yükselmemiş olabilir; yakınmalarınız sürüyorsa hekiminiz tahlili tekrarlayabilir.
CRP hakkında sık sorulan sorular
CRP ile sedimentasyon arasındaki fark nedir?
İkisi de iltihabı gösterir ama farklı hızlarda değişir. CRP iltihap başladıktan sonra saatler içinde yükselir ve iyileşmeyle birlikte günler içinde düşer. Sedimentasyon daha yavaş yükselir, haftalarca yüksek kalabilir ve kansızlık, yaş ya da gebelik gibi iltihap dışı durumlardan da etkilenir. Hekimler bu farklardan yararlanmak için ikisini sıklıkla birlikte ister.
Grip veya soğuk algınlığında CRP yükselir mi?
Viral enfeksiyonlarda da CRP yükselebilir, ancak artış çoğunlukla bakteriyel enfeksiyonlardaki kadar belirgin olmaz. Bu kesin bir kural değildir: bazı viral enfeksiyonlar CRP'yi belirgin biçimde artırabilir, erken dönemdeki bir bakteriyel enfeksiyonda ise değer henüz düşük olabilir. Antibiyotik gerekip gerekmediğine bu yüzden yalnızca CRP'ye bakılarak karar verilmez.
hs-CRP ile CRP aynı test mi?
Aynı proteini ölçerler ama amaçları farklıdır. Standart CRP, enfeksiyon ve iltihabı saptamak ve izlemek için kullanılır. Yüksek duyarlıklı CRP (hs-CRP) ise çok düşük düzeyleri de ölçebildiği için, sağlıklı görünen kişilerde kalp-damar hastalığı riskini diğer risk etkenleriyle birlikte değerlendirmeye yardım eder. Bu amaçla yapılan ölçüm, yakın zamanda enfeksiyon geçirilmemişken anlamlıdır.
CRP ne kadar sürede düşer?
İltihabın nedeni ortadan kalktığında CRP genellikle bir iki gün içinde düşmeye başlar; normale dönme hızı hastalığın türüne ve başlangıçtaki değere göre değişir. Tedaviye rağmen düşmeyen ya da yeniden yükselen bir CRP, hekimin durumu yeniden değerlendirmesine yol açar. Tekrar ölçümün ne zaman yapılacağına hekiminiz karar verir.