Vitamin B12 nedir?
B12 vitamini (kobalamin), kemik iliğinde kırmızı kan hücrelerinin yapımı ve sinirlerin sağlıklı çalışması için gereken bir vitamindir. Folat (folik asit) ile birlikte DNA yapımında görev alır; eksikliğinde kan hücreleri olgunlaşamaz ve iri kalır. Vücut bu vitamini üretemez; neredeyse yalnızca et, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri gibi hayvansal besinlerden alınır.
Besinlerdeki B12'nin emilebilmesi için mide asidi ve midede üretilen, iç faktör adlı bir protein gerekir; emilim ince bağırsağın son kısmında gerçekleşir. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki sorun eksikliğe yol açabilir. Karaciğerdeki depo birkaç yıl yetecek kadar büyük olduğundan eksiklik genellikle yavaş gelişir ve belirtiler sinsi başlar.
Vitamin B12 tahlili neden istenir?
Halsizlik, solukluk ve çabuk yorulma gibi kansızlık belirtilerinde, özellikle hemogramda kırmızı kan hücreleri iri (MCV yüksek) çıktığında istenir. El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu, unutkanlık ya da dilde yanma ve kızarıklık gibi yakınmalar da B12'ye bakılmasını gerektirebilir. Uzun süredir vegan ya da vejetaryen beslenenler, mide ameliyatı geçirmiş kişiler, çölyak veya Crohn hastaları, uzun süre metformin ya da mide asidini baskılayan ilaç kullananlar ve ileri yaştakiler eksiklik açısından izlenebilir.
Vitamin B12 tahlili öncesi hazırlık
B12 içeren vitamin tabletleri, damlalar ya da iğneler kan düzeyini hızla yükselttiğinden, kullanıyorsanız ya da yakın zamanda iğne olduysanız bunu hekiminize söyleyin; aksi hâlde sonuç gerçek durumu yansıtmayabilir. Gebelikte serum B12 düzeyi doğal olarak bir miktar düşebildiğinden, gebeyseniz bunu da belirtin. B12 için ayrıca aç kalmanıza genellikle gerek yoktur.
Vitamin B12 yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek B12 çoğu zaman takviye, iğne ya da B12 eklenmiş ürünlerin kullanılmasından kaynaklanır; bu durumda yüksekliğin kendisi genellikle bir sorun oluşturmaz. Takviye kullanmayan birinde belirgin ve kalıcı yükseklik ise karaciğer hastalıklarını, böbrek yetmezliğini ya da seyrek görülen bazı kan hastalıklarını akla getirebilir; bu durumlarda hücrelerden kana B12 geçer veya B12'yi taşıyan proteinler artar. Nedeni bilinmeyen bir yükseklikte hangi incelemelerin gerektiğine hekiminiz karar verir.
Vitamin B12 düşüklüğü ne anlama gelir?
B12 düşüklüğü çoğu zaman vücuttaki deponun azaldığını gösterir. En sık nedenler hayvansal besinlerin az tüketilmesi, ileri yaşla birlikte mide asidinin azalması, bağırsaktan emilimi bozan hastalıklar ve pernisiyöz anemidir (bağışıklık sisteminin midede iç faktör üreten hücrelere saldırdığı hastalık). Eksiklik kansızlık yapmadan da sinirleri etkileyebilir ve uzun sürerse bu hasar kalıcı olabilir. Hekiminiz yalnızca eksikliği değil, nedenini de araştıracaktır.
Vitamin B12 hakkında sık sorulan sorular
B12 eksikliği uyuşma ve karıncalanma yapar mı?
Yapabilir. B12 sinirlerin çevresindeki koruyucu kılıfın yapımında görev alır; eksiklikte çoğunlukla önce ayaklarda, sonra ellerde uyuşma, karıncalanma ve iğnelenme hissi, ilerleyen durumlarda denge bozukluğu görülebilir. Uyuşmanın diyabet gibi başka nedenleri de olduğundan değerlendirmeyi hekiminiz yapar.
B12 normal çıktı ama şikâyetlerim sürüyor, eksiklik yine de olabilir mi?
Mümkündür. Serum B12, dokulara gerçekten ulaşan miktarı her zaman doğru yansıtmaz; özellikle alt sınıra yakın sonuçlarda eksiklik gözden kaçabilir. Böyle durumlarda hekiminiz homosistein ya da metilmalonik asit gibi, eksiklikte yükselen tahlillere bakabilir. Yakınmalarınızın başka nedenleri de araştırılır.
Vegan ve vejetaryenlerde B12 eksikliği neden sık görülür?
B12 doğal olarak neredeyse yalnızca hayvansal besinlerde bulunur. Vegan beslenenlerde bu kaynak tamamen, vejetaryenlerde kısmen ortadan kalktığı için depo yıllar içinde azalır. Bazı bitkisel ürünlerde bulunan B12 benzeri maddeler vücutta aynı işi görmez. Bu şekilde besleniyorsanız B12 düzeyinizin nasıl izleneceğini hekiminizle konuşun.