Bu tahlil sayısal bir değer değil, bulguların var olup olmadığını gösterir; sağlıklı kişilerde beklenen sonuç negatif. Rapordaki her bulgu, laboratuvarın kendi referansıyla birlikte değerlendirilir.
Tam idrar tahlili (TİT), idrarın üç yönden incelendiği temel bir testtir. Önce rengi, berraklığı ve yoğunluğu (dansite) değerlendirilir. Ardından özel bir test çubuğuyla idrarın asitliği (pH) ölçülür; protein, glikoz, keton, kan, bilirubin, ürobilinojen, nitrit ve lökosit gibi maddeler taranır. Son aşamada idrar santrifüj edilir ve dibe çöken tortu mikroskopta incelenir. Kırmızı ve beyaz kan hücreleri, epitel hücreleri, bakteriler, kristaller ve silendirler (böbrek kanalcıklarında oluşan küçük kalıplar) bu aşamada görülür.
Sonuçların çoğu sayıyla değil, negatif ya da pozitif olarak, bazen de artı işaretleriyle derecelendirilerek bildirilir. Mikroskopta görülen hücreler ise bir görüş alanında kaç tane bulunduğuna göre yazılır. Sağlıklı bir kişide protein, glikoz, kan ve nitrit genellikle negatif çıkar. Tek bir anormal bulgu her zaman hastalık anlamına gelmez; hekim sonucu yakınmalarınızla birlikte, gerekirse tekrar tahlille yorumlar.
Tam idrar tahlili hem check-up'larda hem de yakınması olan kişilerde sık istenir. İdrar yaparken yanma, sık ya da ani idrara çıkma, kasık veya böğür ağrısı ve idrarın bulanık, kanlı ya da kötü kokulu olması en yaygın nedenlerdir. Diyabet, yüksek tansiyon ve böbrek hastalığı olanların izleminde, gebelik kontrollerinde ve ameliyat öncesinde de kullanılır. İdrarda şeker, protein ya da bilirubin bulunması, bazen henüz belirti vermemiş bir sorunun ilk ipucu olur.
Bu tahlil için aç olmanız gerekmez. Çoğu laboratuvar, daha yoğun olduğu için sabah ilk idrarı tercih eder. Ellerinizi yıkayıp genital bölgeyi temizledikten sonra idrarın ilk kısmını tuvalete yapın, orta kısmını steril kaba alın; kabın içine dokunmayın. Örneği bekletmeden, genellikle 1–2 saat içinde laboratuvara ulaştırın. Yüksek doz C vitamini kullanıyorsanız örneği verirken söyleyin; C vitamini bazı çubuk testlerini yanlış negatif çıkarabilir.
Anormal bir bulgunun anlamı, idrarda neyin çıktığına göre değişir. Lökosit ve nitrit pozitifliği idrar yolu enfeksiyonunu düşündürür. Glikoz çoğunlukla kan şekerinin yüksek olduğunu gösterir; gebelikte ve bazı diyabet ilaçlarını kullananlarda da idrara şeker geçebilir. Keton uzun açlıkta ya da kontrolsüz diyabette, bilirubin ise karaciğer veya safra yolu sorunlarında görülebilir. Tekrarlanan tahlillerde de süren protein ve bazı silendir türleri böbreğin süzme işlevinde bir sorunu akla getirir; kırmızı kan hücreleri ise enfeksiyon, taş ya da araştırılması gereken başka nedenlere bağlı olabilir. Egzersiz, ateş ve örneğin kirlenmesi de geçici bulgulara yol açtığından hekiminiz tahlili tekrarlayabilir ya da idrar kültürü gibi ek testler isteyebilir.
Bulguların çoğu negatif ya da pozitif diye bildirildiği için bu tahlilde "düşük değer" çoğu ölçüm için söz konusu değildir; negatif sonuç zaten beklenen durumdur. Başlıca istisna idrar yoğunluğudur (dansite): düşük yoğunluk çoğunlukla bol sıvı içildiğini gösterir. Tekrarlanan tahlillerde de düşük kalıyorsa hekiminiz böbreklerin idrarı yoğunlaştırma yeteneğini ayrıca değerlendirebilir. İdrarın asitliğini gösteren pH ise beslenmeyle değişir; tek başına düşük çıkması genellikle bir anlam taşımaz.
Lökosit (akyuvar) enfeksiyonu düşündürür ama tek başına kesin kanıt değildir. Nitritin de pozitif olması ve yanma, sık idrara çıkma gibi yakınmaların eşlik etmesi idrar yolu enfeksiyonu olasılığını artırır. Örneğin kirlenmesi, taş ya da başka iltihaplar da lökosit çıkmasına yol açabilir; hekim gerektiğinde idrar kültürü ister.
Her zaman değil. Ağır egzersiz, ateş ve sıvı kaybı idrarda geçici protein görülmesine yol açabilir; bazı gençlerde protein yalnızca gün içinde ayakta kalındığında çıkar. Protein tekrarlanan tahlillerde de sürüyorsa böbrek süzgeçlerinde bir sorun düşünülür ve miktarı albümin/kreatinin ya da protein/kreatinin oranıyla ölçülür.
İdrarda kan (hematüri) idrar yolu enfeksiyonu, böbrek ya da idrar yolu taşı, ağır egzersiz ve adet kanının örneğe karışması gibi nedenlerle görülebilir. Gözle görülen ya da tekrarlanan tahlillerde süren kanın nedeni mutlaka araştırılır; bu değerlendirme çoğunlukla üroloji veya nefroloji bölümünde yapılır.
Adet kanı örneğe karışarak idrarda kan varmış gibi görünmesine ve sonucun yanlış yorumlanmasına yol açabilir. Bu yüzden acil olmayan durumlarda tahlilin adet bittikten sonraya ertelenmesi istenir. Tahlil ertelenemiyorsa adet gördüğünüzü örneği teslim ederken belirtin.
Bu sayfadaki bilgilerin nasıl hazırlandığını editoryal ilkelerimizde, hangi amaçla kullanılabileceğini tıbbi sorumluluk reddi metnimizde okuyabilirsiniz.