Kalsiyum nedir?
Kalsiyum vücutta en bol bulunan mineraldir; neredeyse tamamı kemiklerde ve dişlerde yer alır. Kanda dolaşan küçük bölüm ise kasların kasılması, sinirlerin uyarı iletmesi, kalbin düzenli çalışması ve kanın pıhtılaşması için gereklidir. Vücut bu yüzden kandaki kalsiyumu dar sınırlar içinde tutar: boyundaki paratiroid bezlerinin salgıladığı paratiroid hormonu (PTH) ile D vitamini, kalsiyumun bağırsaktan emilmesini, kemikten salınmasını ve böbrekten atılmasını birlikte ayarlar.
Rutin tahlilde çoğunlukla total kalsiyum ölçülür. Kandaki kalsiyumun bir bölümü başta albümin olmak üzere proteinlere bağlı taşınır; yaklaşık yarısı ise serbest (iyonize) hâldedir ve asıl etkiyi bu serbest kısım gösterir. Bazı durumlarda hekim, total kalsiyumun yanında yalnızca serbest kısmı gösteren iyonize kalsiyum ölçümünü de isteyebilir.
Kalsiyum tahlili neden istenir?
Kalsiyum çoğu zaman rutin biyokimya tahlilleriyle birlikte ölçülür. Böbrek taşı olan ya da kemik erimesi (osteoporoz) saptanan kişilerde altta yatan bir neden aranırken de istenir. Sık idrara çıkma, aşırı susama, kabızlık ve halsizlik yüksek kalsiyumu; parmak uçlarında ve dudak çevresinde karıncalanma, kas krampları ya da istemsiz kasılmalar düşük kalsiyumu akla getirebilir. Paratiroid ve böbrek hastalıklarında, bazı kanserlerin izleminde ve tiroid ya da paratiroid ameliyatından sonra düzenli olarak ölçülebilir.
Kalsiyum tahlili öncesi hazırlık
Kalsiyum tahlili için genellikle aç kalmanız gerekmez; tahlil açlık gerektiren başka testlerle birlikte yapılacaksa laboratuvarın talimatına uyun. Kalsiyum ya da D vitamini takviyeleri, kalsiyum içeren antasitler (mide asidini azaltan ilaçlar), bazı idrar söktürücüler ve lityum sonucu etkileyebilir. Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri kan vermeden önce hekiminize söyleyin.
Kalsiyum yüksekliği ne anlama gelir?
Kan kalsiyumunun yüksek olmasına hiperkalsemi denir. En sık neden, paratiroid bezlerinin gereğinden fazla hormon salgılamasıdır (hiperparatiroidi); bazı kanserler de kalsiyumu yükseltebilir. Fazla D vitamini ya da kalsiyum alımı, sarkoidoz gibi bazı hastalıklar, uzun süre yatakta kalma, sıvı kaybı ve tiazid grubu idrar söktürücüler ile lityum gibi ilaçlar diğer nedenler arasındadır. Hafif yükseklik çoğu kez hiçbir yakınma yapmadan, başka bir nedenle yapılan tahlilde ortaya çıkar; belirgin yükseklik ise vakit kaybetmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Sonuç genellikle tekrar ölçülerek doğrulanır; nedenini hekiminiz PTH, D vitamini ve böbrek tahlilleriyle araştırır.
Kalsiyum düşüklüğü ne anlama gelir?
Kalsiyum düşük çıktığında önce albümine bakılır: albümin düşükse total kalsiyum da düşük görünür, oysa etkin olan serbest kalsiyum normal olabilir. Gerçek düşüklükte (hipokalsemi) en sık nedenler D vitamini eksikliği, paratiroid bezlerinin az çalışması (hipoparatiroidi), kronik böbrek hastalığı ve magnezyum düşüklüğüdür; akut pankreatitte de kalsiyum düşebilir. Belirgin düşüklük kas kasılmalarına ve kalp ritmi bozukluklarına yol açabileceğinden sonucunuzu gecikmeden, tahlili isteyen hekiminizle paylaşın.
Kalsiyum hakkında sık sorulan sorular
Kalsiyum yüksekliği böbrek taşı yapar mı?
Yapabilir. Kan kalsiyumu uzun süre yüksek kaldığında idrarla atılan kalsiyum da artar ve taş oluşumu kolaylaşır; hiperparatiroidisi olan kişilerde böbrek taşı daha sık görülür. Yine de böbrek taşı olanların çoğunda kan kalsiyumu normaldir. Taşın nedeni araştırılırken kan ve idrar tahlilleri birlikte değerlendirilir.
Tiroid ameliyatından sonra kalsiyum neden düşer?
Kalsiyumu düzenleyen paratiroid bezleri, tiroid bezinin hemen arkasında yer alır. Ameliyat sırasında bu küçük bezler etkilenir ya da kanlanmaları bozulursa PTH salgısı azalır ve kalsiyum düşebilir. Bu düşüklük çoğu zaman geçicidir; ameliyattan sonraki günlerde kalsiyumun sık ölçülmesinin nedeni budur.
Kan kalsiyumu normalse kemik erimesi yok demek mi?
Hayır. Vücut, kandaki kalsiyumu sabit tutmak için gerektiğinde kemikteki kalsiyumu kullanır; bu yüzden kemik erimesi olan kişilerin çoğunda kan kalsiyumu normal çıkar. Kemiğin ne kadar sağlam olduğu kan tahliliyle değil, kemik yoğunluğu ölçümüyle (kemik dansitometrisi) değerlendirilir.
Süt ürünleri kan kalsiyumunu yükseltir mi?
Olağan beslenmeyle alınan kalsiyum kan düzeyini belirgin biçimde değiştirmez; PTH ve D vitamini, bağırsaktan emilen ve böbrekten atılan miktarı ayarlayarak kandaki düzeyi korur. Kan kalsiyumu genellikle bu düzenleme bozulduğunda anormal çıkar. Yüksek dozda kalsiyum ya da D vitamini takviyesi ise, özellikle böbrek işlevi azalmış kişilerde, kalsiyumu yükseltebilir.