Eritrosit nedir?
Eritrositler, yani kırmızı kan hücreleri, kanda en kalabalık hücre grubudur. Ortası çukur, disk biçimindeki bu hücreler esnek yapıları sayesinde en ince kılcal damarlardan bile geçebilir. Böbreklerin salgıladığı eritropoetin hormonunun uyarısıyla kemik iliğinde yapılırlar, yaklaşık 120 gün dolaşımda kalırlar ve eskiyince çoğunlukla dalakta ayıklanırlar.
Raporda eritrosit sayısı (RBC), mikrolitredeki milyon hücre cinsinden (x10^6/µL) yer alır. Tek başına pek yorumlanmaz; hemoglobin, hematokrit ve hücre büyüklüğünü gösteren MCV ile birlikte okunduğunda anlam kazanır. Erkeklerde, testosteronun kırmızı hücre yapımını artırması nedeniyle kadınlardan biraz yüksektir; yüksek rakımda yaşayanlarda da vücut oksijen azlığını dengelemek için daha fazla hücre üretir.
Eritrosit tahlili neden istenir?
Eritrosit sayısı ayrı bir tahlil olarak nadiren istenir, her hemogramda raporlanır. Hekiminiz bu değere özellikle kansızlığın türünü araştırırken ve kırmızı hücre fazlalığından şüphelendiğinde bakar. Küçük hücreli bir anemide nedenin demir eksikliği mi yoksa talasemi taşıyıcılığı mı olduğuna dair ilk ipuçlarından birini verir; gerekirse ardından ferritin ve hemoglobin elektroforezi istenir. Ailesinde talasemi öyküsü olanlarda, kronik akciğer hastalığı gibi oksijen azlığına yol açan durumlarda ve polisitemi takibinde de izlenir.
Eritrosit tahlili öncesi hazırlık
Eritrosit sayısı için özel bir hazırlık ya da açlık genellikle gerekmez. Son aylarda kan nakli olduysanız bunu mutlaka belirtin: nakledilen hücreler haftalarca dolaşımda kalır ve hem sayıyı hem de talasemi araştırması gibi ileri tahlillerin sonucunu etkileyebilir. Yüksek rakımda yaşıyorsanız ya da sigara içiyorsanız bu bilgiler de yorumu etkiler.
Eritrosit yüksekliği ne anlama gelir?
Eritrosit sayısı yüksek çıktığında ilk soru, artışın gerçek mi yoksa kanın koyulaşmasından mı kaynaklandığıdır: vücut susuz kaldığında hücreler aynı kalsa da sayı artmış görünür. Gerçek artış (eritrositoz) ise çoğu zaman dokulara yeterli oksijen ulaşmamasına verilen bir yanıttır; kronik akciğer hastalığı, uyku apnesi, bazı doğumsal kalp hastalıkları, yüksek rakım ve sigara buna yol açabilir. Kırmızı hücre yapımının vücudun ihtiyacından bağımsız olarak arttığı polisitemia vera ise daha az rastlanan bir nedendir. Hücreler küçükken sayının yüksek çıkması da talasemi taşıyıcılığını düşündürür. Hekiminiz ayrımı hemoglobin, hematokrit ve MCV'ye birlikte bakarak yapar.
Eritrosit düşüklüğü ne anlama gelir?
Eritrosit sayısının düşmesi, hemoglobin ve hematokritle birlikte anemiye işaret eder. Kemik iliği yeterince hücre üretemediğinde (demir, B12 ya da folat eksikliği, kronik hastalıklar, böbrek yetmezliğinde eritropoetin azlığı), hücreler kanamayla kaybedildiğinde ya da dolaşımda erken yıkıldığında (hemoliz) sayı azalır. Hangi mekanizmanın söz konusu olduğunu MCV ve retikülosit (kemik iliğinin yeni saldığı genç kırmızı hücre) sayısı gibi ek bilgiler ortaya koyar. Sonucunuzun sizin için ne anlama geldiğini bu tablo içinde hekiminiz yorumlar.
Eritrosit hakkında sık sorulan sorular
Eritrosit yüksek, hemoglobin düşük ne demek?
Bu tablo genellikle hücrelerin küçük olduğunu gösterir: sayı fazla ama her hücredeki hemoglobin az. Akla gelen ilk neden talasemi taşıyıcılığıdır (halk arasında Akdeniz anemisi taşıyıcılığı). Bunu doğrulamak için demir depolarına ve hemoglobin tiplerine bakan ek tahliller gerekir. Taşıyıcılık çoğu zaman yakınma yapmaz, ancak eşlerin ikisi de taşıyıcıysa çocuklarında talasemi hastalığı görülme olasılığı vardır.
Eritrosit düşüklüğü neden yorgunluk yapar?
Kırmızı hücreler azaldığında dokulara taşınan oksijen de azalır. Vücut bunu kalbi daha hızlı çalıştırarak ve daha sık nefes alarak dengelemeye çalışır; halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı ve eforla gelen nefes darlığı bu yüzden ortaya çıkar. Yavaş gelişen düşüklüklerde vücut zamanla uyum sağladığı için yakınmalar hafif kalabilir.
Eritrosit sayısı düşük ama hemoglobin normal olabilir mi?
Olabilir. Hücreler normalden büyükse her biri daha fazla hemoglobin taşır; sayı azalsa da toplam hemoglobin bir süre normal sınırlarda kalabilir. Bu görünüm B12 ya da folat eksikliğinin erken döneminde, düzenli alkol kullanımında veya bazı karaciğer ve tiroid sorunlarında görülebilir. Hekiminiz MCV değerine bakarak bu olasılıkları değerlendirir.