Sedimentasyon nedir?
Sedimentasyon (eritrosit sedimentasyon hızı), kırmızı kan hücrelerinin dik tutulan ince bir tüpte bir saat içinde ne kadar dibe çöktüğünü ölçer; sonuç milimetre/saat olarak bildirilir. Vücutta iltihap olduğunda kanda fibrinojen gibi bazı proteinler artar. Bu proteinler kırmızı hücrelerin üst üste yapışıp kümeler oluşturmasını kolaylaştırır; kümeler daha ağır olduğu için daha hızlı çöker ve sedimentasyon yükselir.
Eski, ucuz ve yaygın bir testtir; bir iltihaba işaret eder ama kaynağı hakkında bilgi vermez. Yavaş değişir: iltihap başladıktan sonra günler içinde yükselir, iyileşmeden sonra da haftalarca yüksek kalabilir. Kırmızı hücrelerin sayısı ve biçimi de çökme hızını etkilediği için kansızlık gibi iltihap dışı durumlar da sonucu değiştirebilir.
Sedimentasyon tahlili neden istenir?
Sedimentasyon genellikle CRP ile birlikte, vücutta iltihap olup olmadığını anlamak için istenir. Uzun süren ateş, açıklanamayan kilo kaybı, eklem ağrısı ve sabah tutukluğu gibi yakınmalarda ilk bakılan tahliller arasındadır. Romatolojide ayrı bir yeri vardır: dev hücreli arterit (daha çok şakaktaki atardamarı tutan bir damar iltihabı) ve polimiyalji romatika (omuz ve kalçalarda ağrı ve tutukluk yapan bir hastalık) gibi durumların tanısında ve izleminde kullanılır. Romatoid artrit gibi hastalıklarda ve bazı süreğen enfeksiyonların izleminde de tekrarlanabilir.
Sedimentasyon tahlili öncesi hazırlık
Sedimentasyon için açlık ya da özel bir hazırlık istenmez. Gebeyseniz ya da son haftalarda bir enfeksiyon geçirdiyseniz bunu belirtin; iki durum da değeri, araştırılan sorundan bağımsız olarak yükseltebilir. Kullandığınız ilaçları da hekiminize söyleyin.
Sedimentasyon yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek sedimentasyon vücutta bir iltihap sürecini düşündürür; enfeksiyonlar ve romatoid artrit gibi romatizmal hastalıklar en sık nedenlerdir. Kansızlık, gebelik, böbrek hastalığı ve ileri yaş da değeri iltihap olmadan yükseltebilir. Değer çok yüksekse hekim dev hücreli arterit, polimiyalji romatika, ciddi enfeksiyonlar ve multipl miyelom (kemik iliğindeki plazma hücrelerinden gelişen bir kan kanseri) gibi durumları da araştırabilir. Başka bir yakınma ya da bulgu yokken görülen hafif yükseklikler ise çoğu zaman önemli bir hastalığa bağlı değildir. Sonucunuzu, yakınmalarınızı ve diğer bulgularınızı bilen hekiminizle konuşun.
Sedimentasyon düşüklüğü ne anlama gelir?
Sedimentasyonun düşük çıkması çoğu zaman önemsizdir ve bu test için anlamlı sayılmaz. Kırmızı kan hücrelerinin fazla olduğu (polisitemi) ya da biçiminin bozuk olduğu bazı kan hastalıklarında da düşük çıkabilir; hekiminiz böyle bir olasılığı sedimentasyonla değil, hemogram ve diğer testlerle değerlendirir.
Sedimentasyon hakkında sık sorulan sorular
Sedimentasyon yüksekliği kanser belirtisi mi?
Çoğu zaman değildir. Sedimentasyonun en sık yükselme nedenleri enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar, kansızlık ve gebeliktir. Multipl miyelom ve lenfoma gibi bazı kan kanserlerinde ve başka kanserlerde de yükselebilir, ancak bu test kanser taraması için kullanılmaz. Açıklanamayan ve süren bir yükseklikte hekiminiz ek tetkikler isteyebilir.
Sedimentasyon neden kadınlarda ve yaşlılarda daha yüksek çıkar?
Sedimentasyon iltihap dışındaki etkenlerden de etkilenir. Kadınlarda kırmızı hücrelerin kandaki oranının (hematokrit) daha düşük olması, yaş ilerledikçe de fibrinojen gibi bazı proteinlerin artması çökmeyi hızlandırır. Bu yüzden laboratuvarlar kadın ve erkek için ayrı aralıklar kullanır; ileri yaştaki bir kişide hafif yükseklik farklı yorumlanabilir.
Sedimentasyon normalse iltihap yok demek mi?
Tek başına bunu göstermez. Sedimentasyon iltihaba yavaş yanıt verdiği için yeni başlayan bir enfeksiyonda henüz yükselmemiş olabilir; bazı iltihabi durumlarda da normal kalabilir. Normal bir sonuç, yakınmalarınız sürüyorsa hekiminizin CRP gibi başka testlere başvurmasına engel değildir.