ALT (SGPT) nedir?
ALT (alanin aminotransferaz), eski adıyla SGPT, hücrelerin içinde çalışan ve protein yapı taşlarının (amino asitlerin) dönüşümünde görev alan bir enzimdir. En çok karaciğer hücrelerinde bulunur; böbrek, kalp ve iskelet kaslarında çok daha az miktarda yer alır. Bu nedenle karaciğere en özgü enzimlerden biri kabul edilir.
Karaciğer hücreleri zarar gördüğünde ALT kana sızar ve kandaki düzeyi yükselir. Yükseklik çoğu zaman karaciğerde bir hücre hasarı olduğunu gösterir ama nedenini söylemez; karaciğer yağlanmasından hepatit virüslerine, alkolden bazı ilaçlara kadar pek çok durum ALT'yi artırabilir. ALT düzeyi karaciğerin işini ne kadar iyi yaptığını da göstermez. Karaciğerin asıl işlevlerini değerlendirmek için albümin, bilirubin ve INR gibi testlere bakılır.
ALT (SGPT) tahlili neden istenir?
Karaciğer testleri denince ilk akla gelen değerlerden biri ALT'dir; rutin check-up'larda çoğu zaman AST ile birlikte çalışılır. Yorgunluk, iştahsızlık, bulantı, sağ üst karın ağrısı, koyu renkli idrar ya da gözlerde sararma gibi yakınmalarda karaciğer hasarını araştırmak için istenir. Hepatit B veya C taşıyıcılığı, karaciğer yağlanması, düzenli alkol kullanımı ya da fazla kilo gibi durumlarda izlem amacıyla tekrarlanır. Karaciğeri etkileyebilecek bazı ilaçlara başlanmadan önce ve tedavi sürerken de kontrol amacıyla bakılabilir.
ALT (SGPT) tahlili öncesi hazırlık
ALT tek başına açlık gerektirmez. Ancak karaciğer testleri çoğu zaman kolesterol ve şeker tahlilleriyle aynı anda istendiği için laboratuvar sabah aç gelmenizi isteyebilir. Tahlilden önceki birkaç gün ağır egzersizden kaçınmanız iyi olur; yoğun kas çalışması enzimi yükseltebilir. Düzenli kullandığınız ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri hekiminize söyleyin, çünkü bunların bir kısmı karaciğer testlerini etkileyebilir.
ALT (SGPT) yüksekliği ne anlama gelir?
Hafif ve uzun süren ALT yükselmelerinin en sık nedeni karaciğer yağlanmasıdır; fazla kilo, diyabet ve yüksek trigliserid bu tabloya sıklıkla eşlik eder. Hepatit B ve C gibi viral hepatitler, alkol, bazı ilaçlar ve bitkisel ürünler, otoimmün hepatit ve daha seyrek olarak çölyak hastalığı ya da vücutta demir birikimi de ALT'yi artırır. Çok yüksek değerler daha çok akut viral hepatitte, ilaç zehirlenmesinde veya karaciğere giden kan akışının ani azalmasında görülür. Nedeni bulmak için hekiminiz genellikle hepatit testleri ve karın ultrasonu gibi incelemeler ister; gerekirse gastroenteroloji uzmanına yönlendirir.
ALT (SGPT) düşüklüğü ne anlama gelir?
ALT'nin düşük çıkması genellikle bir hastalığa işaret etmez ve tek başına araştırma gerektirmez; sağlıklı kişilerde de değer çoğu zaman aralığın alt ucundadır. Sonucunuzla ilgili başka bir sorunuz olursa tahlili isteyen hekime danışabilirsiniz.
ALT (SGPT) hakkında sık sorulan sorular
ALT ile AST arasındaki fark nedir?
İkisi de hücre içinde çalışan enzimlerdir ve karaciğer hasarında kana geçer. Fark, bulundukları yerdedir: ALT büyük ölçüde karaciğerde bulunur, AST ise kalp ve iskelet kaslarında da boldur. Bu yüzden ALT yüksekliği karaciğeri daha doğrudan işaret eder; yalnızca AST'nin yükseldiği bir sonuçta kas kaynaklı nedenler de düşünülür.
Karaciğer yağlanması ALT'yi yükseltir mi?
Evet, hafif ve uzun süren ALT yüksekliklerinin sık nedenlerinden biri karaciğer yağlanmasıdır. Ancak yağlanması olan herkesin ALT'si yüksek çıkmaz; normal bir sonuç yağlanmayı dışlamaz. Yağlanma genellikle ultrasonla görülür; karaciğerde sertleşme gelişip gelişmediğini anlamak için hekiminiz ek testler isteyebilir.
Hangi ilaçlar ALT'yi yükseltebilir?
Yüksek dozda parasetamol, bazı antibiyotikler, verem ilaçları, bazı kolesterol ilaçları ve sara (epilepsi) ilaçları ALT'yi yükseltebilen ilaçlar arasındadır. Bitkisel çaylar, zayıflama ürünleri ve bazı takviyeler de karaciğeri etkileyebilir. Bu yükselmelerin bir kısmı hafif ve geçicidir; ilacın sürüp sürmeyeceğine, sonucu ve tedavinizi birlikte değerlendiren hekiminiz karar verir.