AFP nedir?
AFP (alfa-fetoprotein), anne karnındaki bebeğin karaciğerinde ve yolk kesesinde (erken gebelikte bebeği besleyen yapı) üretilen bir proteindir. Bebeğin kanında çok yüksek düzeydedir. Sağlıklı, gebe olmayan yetişkinlerde ise kanda yalnızca çok az bulunur.
Yetişkinlerde AFP'nin yeniden yükselmesi, bazı dokuların bu proteini tekrar üretmeye başladığını gösterir. Bu durum en çok karaciğerin kendi hücrelerinden gelişen kanserde (hepatosellüler karsinom) ve testis ya da yumurtalıkta görülen bazı germ hücreli tümörlerde (üreme hücrelerinden köken alan tümörler) ortaya çıkar. Kronik hepatit ve siroz gibi kanser dışı karaciğer hastalıklarında da hafif yükselmeler görülebilir. Gebelikte ise bebeğin ürettiği AFP anne kanına geçtiği için değer doğal olarak yükselir.
AFP tahlili neden istenir?
Siroz ya da kronik hepatit B gibi karaciğer kanseri riski taşıyan kişilerde AFP, genellikle ultrasonla birlikte yapılan düzenli izlemin parçası olarak ölçülür. Karaciğerde görüntülemeyle bir kitle saptandığında da, diğer bulgularla birlikte kitlenin niteliğini anlamaya yardım etmesi için istenir. Karaciğer kanseri ya da germ hücreli tümör tanısı konmuş kişilerde tedaviye yanıtı ve hastalığın geri dönüp dönmediğini izlemek için tekrarlanır. Gebelikte ise bebeğin gelişimini değerlendiren tarama testlerinde yer alır.
AFP tahlili öncesi hazırlık
AFP ölçümünde açlık aranmaz. Gebeyseniz ya da gebelik olasılığınız varsa bunu mutlaka belirtin. Bilinen bir karaciğer hastalığı nedeniyle izleniyorsanız önceki sonuçlarınızı yanınızda getirin; AFP'de tek bir değerden çok, değerin zaman içindeki seyri önemlidir.
AFP yüksekliği ne anlama gelir?
AFP yüksekliği her zaman kanser anlamına gelmez. Kronik hepatit ve siroz gibi karaciğer hastalıklarında, özellikle karaciğer iltihabının alevlendiği dönemlerde hafif ya da orta düzeyde artış görülebilir. Belirgin ya da ardışık ölçümlerde giderek yükselen değerler ise karaciğer kanserini ya da testis veya yumurtalıkta germ hücreli bir tümörü düşündürür; bu durumda ultrason, tomografi ya da MR gibi görüntüleme yöntemleriyle araştırma yapılır. Gebelikte ise AFP'nin yükselmesi olağandır ve gebelik haftasına göre ayrıca değerlendirilir. Hangi incelemenin gerekeceğine tahlili isteyen hekiminiz karar verir; karaciğer hastalığı nedeniyle izleniyorsanız bu değerlendirme çoğunlukla gastroenteroloji bölümünde yapılır.
AFP düşüklüğü ne anlama gelir?
Gebe olmayan yetişkinlerde düşük AFP beklenen durumdur ve bir anlam taşımaz. Tedavi gören kişilerde ise önceden yüksek olan AFP'nin düşmesi, tümörün tedaviye yanıt verdiğini düşündürür. Gebelikte durum farklıdır: hem düşük hem yüksek sonuçlar anlam taşıyabilir; bunları hekiminiz tarama testinin diğer değerleriyle birlikte yorumlar.
AFP hakkında sık sorulan sorular
Gebelikte AFP ölçümü ne işe yarar?
Anne kanındaki AFP, bebekte nöral tüp defekti (beyin ve omurilik gelişim kusuru) ya da karın duvarı açıklığı gibi bazı gelişim sorunlarının riskini tahmin etmeye yardım eder; diğer hormonlarla birlikte bazı kromozom farklılıklarının riskinin hesaplanmasında da kullanılır. Değer gebelik haftasına göre değiştiği için sonuç o haftaya ait değerlerle karşılaştırılır. Bu bir tarama testidir; anormal bir sonuç tanı koydurmaz, ultrason gibi ek incelemelerle netleştirilir.
Bebeklerde AFP neden yüksek çıkar?
Yenidoğanın kanında AFP düzeyi yüksektir ve ilk aylarda giderek düşer; yetişkin değerlerine genellikle bir yaş civarında ulaşılır. Bu yüzden bebeklerde yüksek bir AFP çoğu zaman olağandır. Sonucu, bebeğin yaşına uygun değerlerle karşılaştırarak çocuk doktorunuz yorumlar.
Testis tümörlerinde AFP neden istenir?
AFP, hCG ve LDH, testis tümörlerinde kullanılan temel kan belirteçleridir. Ameliyattan önce ve sonra ölçülen değerler tümörün türü ve yaygınlığı hakkında bilgi verir; tedaviden sonraki kontrollerde yeniden yükselme, hastalığın geri döndüğünü düşündürebilir. Bu değerlendirmeyi tedaviyi yürüten ekip yapar.