GGT nedir?
GGT (gama glutamil transferaz), hücre zarında görev yapan bir enzimdir; hücreleri koruyan glutatyon adlı molekülün geri kazanılmasında rol oynar. Böbrek, karaciğer, safra kanalları ve pankreas gibi dokularda bulunur, ancak kanda ölçülen GGT büyük ölçüde karaciğer ve safra yollarından gelir. Bu dokular bir etkenle zorlandığında kana geçen enzim miktarı artar.
GGT, karaciğerdeki değişikliklere çok hassastır: düzenli alkol kullanımı ya da bazı ilaçlar, diğer karaciğer testleri normalken bile onu yükseltebilir. Bu hassasiyetin öbür yüzü, nedeni göstermemesidir; test bir sorun olduğunu söyleyebilir ama hangi sorun olduğunu tek başına söyleyemez. Bu yüzden sonuç ALP, ALT, AST ve bilirubinle birlikte değerlendirilir.
GGT tahlili neden istenir?
GGT'ye en çok başvurulan durumlardan biri, yüksek çıkan bir ALP'nin kaynağını ayırt etmektir: GGT kemikte bulunmadığından, ALP ile birlikte yükselmesi karaciğer ve safra yollarını işaret eder. Karaciğerin alkol, yağlanma ya da ilaçlar nedeniyle etkilenip etkilenmediği araştırılırken de ALT ve AST ile birlikte istenir. Alkolü azaltan ya da bırakan kişilerde gidişi izlemek için tekrarlanabilir. Açıklanamayan yorgunluk ya da iştahsızlık gibi belirsiz yakınmalarda karaciğerin durumuna bakmak için de istenebilir.
GGT tahlili öncesi hazırlık
Alkol bu enzimi en çok etkileyen etkenlerden biri olduğundan, ne sıklıkta ve ne kadar içtiğinizi hekiminize açıkça söyleyin. Epilepsi ilaçları başta olmak üzere düzenli kullandığınız ilaçları ve bitkisel ürünleri de belirtin. Açlık ise genellikle gerekmez; test sabah başka tahlillerle birlikte alınacaksa laboratuvarın hazırlık talimatı geçerlidir.
GGT yüksekliği ne anlama gelir?
GGT yüksekliğinin en sık nedenleri düzenli alkol kullanımı, karaciğer yağlanması ve bazı ilaçlardır. ALP de yüksekse safra taşı ya da safra kanalında daralma gibi safra akışını engelleyen durumlar araştırılır. Hepatit ve siroz gibi karaciğer hastalıklarında da GGT artar; bu durumda ALT ve AST gibi diğer testler de çoğunlukla değişir. Yüksekliğin derecesi, altta yatan sorunun ağırlığını tek başına göstermez. Sonraki adımı, alışkanlıklarınızı ve ilaçlarınızı bilen hekiminiz planlar.
GGT düşüklüğü ne anlama gelir?
GGT'nin düşük çıkması karaciğer açısından olumsuz bir anlam taşımaz ve tek başına bir hastalığa işaret etmez. Alkol kullanmayan, karaciğeri sağlıklı kişilerde değerin aralığın alt sınırına yakın ya da biraz altında çıkması zaman zaman görülür ve zararsızdır. Aklınıza takılan bir nokta olursa sonucu tahlili isteyen hekime sorabilirsiniz.
GGT hakkında sık sorulan sorular
GGT yüksekliği her zaman alkolden mi kaynaklanır?
Hayır. Alkol en bilinen nedenlerden biridir, ama hiç alkol almayan kişilerde de GGT yüksek çıkabilir. Tersine, düzenli içen herkeste GGT yükselmez. Bu nedenle test, alkol kullanımını kanıtlamak ya da dışlamak için tek başına yeterli değildir; hekiminiz sonucu öykünüzle birlikte değerlendirir.
Alkolü bırakınca GGT ne kadar sürede düşer?
Alkole bağlı yükseklik, alkol bırakıldıktan sonra genellikle birkaç hafta içinde belirgin biçimde azalır. Düşüşün hızı, önceki kullanımın süresine ve miktarına, karaciğerde kalıcı bir hasar olup olmadığına göre değişir. Hekiminiz gidişi görmek için testi belirli aralıklarla tekrarlayabilir.
GGT yüksek ama ALT ve AST normal, bu ne anlama gelir?
Tek başına GGT yüksekliği sık görülür ve her zaman karaciğer hücrelerinin zarar gördüğü anlamına gelmez. Bazı ilaçlar ve alkol, karaciğer hücrelerine belirgin bir zarar vermeden de bu enzimin yapımını artırabilir. Hekiminiz öykünüze göre testi bir süre sonra tekrarlamayı, ALP'ye bakmayı ya da karın ultrasonografisi istemeyi düşünebilir.
GGT yüksekliği belirti verir mi?
GGT'nin yüksek olması kendi başına bir yakınma yaratmaz. Belirtiler, yüksekliğe yol açan duruma bağlıdır: safra akışı engellenmişse sarılık, kaşıntı, koyu renkli idrar ya da açık renkli dışkı; karaciğer iltihabında yorgunluk ve iştahsızlık görülebilir. Hiçbir yakınmanızın olmaması, yüksekliğin nedeninin araştırılmasını gereksiz kılmaz.