CA 19-9 nedir?
CA 19-9, pankreas ve safra yollarını döşeyen hücreler başta olmak üzere sindirim sistemindeki bazı hücrelerin ürettiği, şeker yapılı bir moleküldür (karbonhidrat antijeni). Normalde safraya ve pankreas salgısına karışır; kana geçen miktar azdır. Pankreas ve safra yolu kanserlerinde, daha az sıklıkla mide ve kalın bağırsak kanserlerinde kandaki düzeyi artabilir.
Testin önemli bir sınırlılığı, safra akışının tıkandığı durumlarda ve pankreas iltihabında kanser olmadan da belirgin yükselebilmesidir. Öte yandan her pankreas kanseri CA 19-9 düzeyini artırmaz. Bu nedenlerle CA 19-9 çoğunlukla tanısı konmuş bir kanserin izleminde kullanılır ve sonuç her zaman görüntüleme bulgularıyla birlikte ele alınır.
CA 19-9 tahlili neden istenir?
Pankreas kanseri tanısı konmuş kişilerde CA 19-9, hastalığın gidişini izlemenin pratik bir yoludur. Tedavi öncesindeki değer hastalığın yaygınlığı hakkında fikir verir; tedavi sırasında düşüp düşmediğine bakılarak yanıt izlenir. Tedavi bittikten sonraki kontrollerde değerin yükselmesi, hastalığın geri döndüğünü görüntülemeden önce gösterebilir. Safra yolu, mide ve kalın bağırsak kanserlerinde de bazen CEA gibi başka belirteçlerin yanında ölçülür. Pankreas ya da safra yollarında görüntülemeyle bir kitle saptanan kişilerde de değerlendirmeye yardımcı olarak CA 19-9'a bakılır.
CA 19-9 tahlili öncesi hazırlık
Tahlil öncesinde aç kalmak ya da özel bir hazırlık yapmak gerekmez. Sarılık, safra yolunu tıkayan bir taş, safra yolu iltihabı ya da yakın zamanda geçirilmiş pankreatit değeri kanser olmadan da yükseltebilir. Bu durumlardan birini yaşıyorsanız ya da yakın zamanda yaşadıysanız hekiminize söyleyin.
CA 19-9 yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek bir CA 19-9 sonucunda hekim hem pankreas ve safra yolu kanserlerini hem de sık görülen kanser dışı nedenleri göz önünde bulundurur. Safra taşı ya da başka bir nedenle safra yollarının tıkanması, safra yolu iltihabı (kolanjit) ve pankreatit değeri belirgin biçimde yükseltebilir; siroz ve hepatitte de artış görülebilir. Mide ve kalın bağırsak kanserleri de artışa yol açabilir. Kanser tanısıyla izlenen kişilerde ise sonucun anlamı, değerlerin zaman içindeki gidişine bağlıdır. Yüksek bir sonucu tahlili isteyen hekiminizle konuşun; ileri incelemeler çoğunlukla gastroenteroloji ya da onkoloji bölümünde planlanır.
CA 19-9 düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük bir CA 19-9 değeri tek başına bir şey ifade etmez. Toplumdaki küçük bir grup, Lewis kan grubu antijenini taşımadığı için CA 19-9 üretemez; bu kişilerde pankreas kanseri olsa bile değer düşük kalır. Böyle durumlarda hekiminiz izlem için görüntülemeye ya da CEA gibi başka belirteçlere başvurur.
CA 19-9 hakkında sık sorulan sorular
Safra taşı CA 19-9'u yükseltir mi?
Yükseltebilir. Safra taşı safra yolunu tıkadığında ya da safra yollarında iltihaba yol açtığında CA 19-9 kanser olmadan da belirgin biçimde artabilir. Tıkanıklık giderildikten ve iltihap geçtikten sonra değer genellikle düşer. Bu yüzden böyle bir dönemde çıkan yüksek sonuç, iyileşmenin ardından yeniden ölçülerek değerlendirilir.
CA 19-9 yüksekliği pankreas kanseri olduğunu gösterir mi?
Tek başına göstermez. Değer pankreas kanserinde sık yükselir, ancak erken evrede normal çıkabilir ve kanser dışı durumlarda da artar. Tanı, bilgisayarlı tomografi, MR ya da endoskopik ultrason gibi görüntüleme yöntemleri ve gerekirse biyopsiyle konur; tahlil sonucu bu incelemelerle birlikte değerlendirilir.
CA 19-9 tarama testi olarak kullanılır mı?
Hayır. Belirtisi olmayan kişilerde yüksek bulunan CA 19-9 sonuçlarının büyük çoğunluğu kanser dışı nedenlere bağlıdır; bu da gereksiz endişe ve incelemelere yol açar. Bu yüzden tarama amacıyla önerilmez. Ailesinde pankreas kanseri olan ya da kalıtsal risk taşıyan kişilerde izlem, uzman merkezlerde görüntüleme ağırlıklı olarak planlanır.