Lipaz nedir?
Lipaz, besinlerle alınan yağları bağırsakta emilebilecek küçük parçalara ayıran bir sindirim enzimidir. Safrayla birlikte çalışır: safra yağları küçük damlacıklara böler, lipaz da bu damlacıkları parçalar. Vücutta birkaç yerde üretilse de kanda ölçülen lipazın büyük bölümü pankreastan gelir. Pankreas bu enzimi ince bağırsağa salgılar; kana normalde yalnızca az bir miktarı geçer.
Pankreas dokusu iltihaplandığında ya da zarar gördüğünde lipaz kana büyük miktarda sızar; değer, ağrı başladıktan sonraki saatler içinde yükselmeye başlar. Kandaki lipaz büyük ölçüde pankreasa özgü olduğu için bu organdaki sorunları göstermede amilazdan daha güvenilir kabul edilir; güncel uygulamada akut pankreatit şüphesinde öncelikle lipaza bakılır.
Lipaz tahlili neden istenir?
Ani ve şiddetli karın ağrısıyla başvuran kişilerde, ağrının pankreastan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için istenen başlıca testtir. Böylece ağrının safra kesesi iltihabı, mide ülseri ya da bağırsak sorunları gibi başka nedenlerden ayrılmasına yardım eder. Daha önce pankreatit geçirmiş ya da safra taşı nedeniyle izlenen kişilerde yeni bir karın ağrısı başladığında da ilk bakılan testlerdendir. Trigliserid düzeyi çok yüksek olanlarda da aynı şüpheyle istenebilir, çünkü aşırı trigliserid yüksekliği pankreası iltihaplandırabilir.
Lipaz tahlili öncesi hazırlık
Lipaz testi öncesinde aç kalmanız ya da özel bir hazırlık yapmanız genellikle beklenmez. Kullandığınız ilaçları, özellikle son haftalarda başladığınız yenilerini hekiminize söyleyin; bazı ilaçlar pankreası etkileyebilir. Böbrek hastalığınız varsa bunu da belirtin, çünkü sonucun yorumu buna göre değişebilir.
Lipaz yüksekliği ne anlama gelir?
Ani başlayan şiddetli karın ağrısıyla birlikte görülen belirgin bir lipaz yüksekliği, akut pankreatiti güçlü biçimde düşündürür. Bu tablonun en sık nedenleri, pankreas kanalının çıkışını tıkayan safra taşları ve alkoldür; çok yüksek trigliserid ve bazı ilaçlar da pankreatite yol açabilir. Pankreas kanalını daraltan ya da tıkayan başka durumlar da lipazı yükseltir. Böbrek yetmezliğinde enzim kandan yeterince temizlenemediği için değer, pankreasta bir sorun olmadan da artabilir. Değerin yüksekliğiyle hastalığın ağırlığı arasında ise doğrudan bir bağ yoktur. Bu sonucun sizin için ne ifade ettiğini, muayene bulgularınızla birlikte hekiminiz söyleyecektir.
Lipaz düşüklüğü ne anlama gelir?
Kan lipazının düşük çıkması tanıda kullanılan bir bulgu değildir ve genellikle bir hastalığa işaret etmez. Pankreasın sindirim enzimlerini yeterince üretip üretmediği ise kan lipazıyla değil, dışkıda yapılan testlerle değerlendirilir. Sindirimle ilgili yakınmalarınız varsa bunu hekiminizle konuşabilirsiniz.
Lipaz hakkında sık sorulan sorular
Lipaz yüksek ama karın ağrım yok, bu ne anlama gelir?
Ağrı olmadan bulunan hafif bir yükseklik sık görülür ve çoğu zaman pankreatit anlamına gelmez; akut pankreatit neredeyse her zaman belirgin karın ağrısıyla seyreder. Bu durumda hekiminiz kullandığınız ilaçları, böbrek işlevlerinizi ve enzimin antikorlarla birleşip kanda uzun süre kaldığı zararsız bir durum olan makrolipazemiyi göz önünde bulundurur; gerekirse testi tekrarlar.
Pankreatitte lipaz ne kadar süre yüksek kalır?
Lipaz genellikle bir iki hafta içinde normale iner; bu süre amilazınkinden belirgin biçimde uzundur. Değerin inişi, hastalığın iyileşme hızını birebir yansıtmaz ve yakınmalarınız geçtiği hâlde lipaz bir süre daha yüksek kalabilir. Bu yüzden izlemde lipazdan çok nasıl hissettiğiniz ve muayene bulguları esas alınır.
Pankreatit tanısı için lipaz tek başına yeterli mi?
Hayır. Akut pankreatit tanısı üç bulgunun en az ikisine dayanır: tipik karın ağrısı, lipaz ya da amilazın belirgin yüksekliği ve görüntülemede pankreas iltihabının görülmesi. Bu yüzden tek başına yüksek bir lipaz tanı koydurmaz; ağrısı tipik olduğu hâlde enzimleri beklenenden az yükselmiş birinde ise görüntüleme yol gösterir.