Kreatinin nedir?
Kreatinin, kasların enerji kullanırken ortaya çıkardığı bir atık maddedir. Kaslardaki kreatin adlı bileşik parçalandıkça kreatinin oluşur ve kana geçer. Kas miktarı günden güne pek değişmediği için kreatinin de oldukça sabit bir hızla üretilir. Kandan temizlenmesi büyük ölçüde böbreklere bağlıdır: böbrekler kreatinini süzer ve idrarla atar.
Bu nedenle kandaki kreatinin düzeyi, böbreklerin süzme gücünü dolaylı olarak yansıtır; böbrekler yeterince süzemediğinde kreatinin kanda birikir. Ancak sonuç kas kütlesinden de etkilenir, bu yüzden aynı değer farklı kişilerde farklı anlamlar taşıyabilir. Birçok laboratuvar kreatinin sonucundan, yaş ve cinsiyeti de hesaba katarak tahmini glomerüler filtrasyon hızını (eGFR) hesaplar. Böbrek işlevini değerlendirirken hekimler kreatininin yanında bu değere de bakar.
Kreatinin tahlili neden istenir?
Kreatinin, böbreklerin nasıl çalıştığını görmek için en sık istenen kan testidir. Yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalığı ya da ailede böbrek hastalığı olan kişilerde böbrek işlevi bu testle düzenli olarak izlenir. Bacaklarda veya göz çevresinde şişlik, idrar miktarında azalma, köpüklü idrar ya da halsizlik gibi yakınmalarda da bakılır. Böbrekten atılan ya da böbreği etkileyebilecek bazı ilaçlara başlanmadan önce, doz ayarı için de istenir. Kontrastlı (ilaçlı) tomografi gibi görüntülemelerden ve ameliyatlardan önce de sonuca bakılır.
Kreatinin tahlili öncesi hazırlık
Kreatinin ölçümü genellikle açlık gerektirmez; ancak tahlilden önceki saatlerde bol miktarda pişmiş et yemek, yoğun egzersiz yapmak ve kreatin içeren sporcu takviyeleri kullanmak değeri geçici olarak yükseltebilir. Bunlardan birini yaptıysanız kan verirken belirtin. Susuz kalmak da sonucu etkileyebileceği için normal miktarda su içmeye devam edin. Ağrı kesiciler başta olmak üzere düzenli kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin.
Kreatinin yüksekliği ne anlama gelir?
Kreatinin yüksekliği çoğu zaman böbreklerin kanı yeterince süzemediğini gösterir. Bu durum günler içinde gelişen akut böbrek hasarında da, yıllar içinde ilerleyen kronik böbrek hastalığında da görülür. Sıvı kaybı (ishal, kusma, yetersiz su içme), idrar yollarında tıkanıklık (ör. prostat büyümesi ya da taş) ve kalp yetmezliği de değeri yükseltebilir. Öte yandan kaslı yapı, bol et tüketimi, kreatin takviyeleri ve böbreğin kreatinin atımını etkileyen bazı ilaçlar, böbrek hasarı olmadan da sonucu artırabilir. Yüksek sonuçla birlikte idrar miktarınız belirgin biçimde azaldıysa ya da vücudunuzda hızla artan bir şişlik varsa gecikmeden bir doktora görünün. Hekiminiz sonucu eGFR, idrar tahlili ve önceki değerlerinizle karşılaştırır; gerekirse sizi nefroloji uzmanına yönlendirir.
Kreatinin düşüklüğü ne anlama gelir?
Kreatinin kaslarda üretildiği için düşük sonuç çoğu zaman kas kütlesinin az olduğunu yansıtır ve genellikle bir böbrek sorununa işaret etmez. Yaşlılarda, zayıf ya da uzun süre yatağa bağlı kalmış kişilerde, kas hastalıklarında ve yetersiz beslenmede sık görülür. Gebelikte böbreklerin süzme hızı arttığı için değer doğal olarak düşer. Ağır karaciğer hastalığı da kreatin yapımını azaltarak sonucu düşürebilir. Kas kütlesi az olan kişilerde kreatinin böbrek işlevini olduğundan iyi gösterebileceği için hekiminiz gerekirse sistatin C gibi farklı bir teste başvurabilir.
Kreatinin hakkında sık sorulan sorular
Raporumdaki eGFR değeri ne anlama geliyor?
eGFR, kreatinin sonucunuzdan yaş ve cinsiyet kullanılarak hesaplanan, böbreklerinizin süzme hızına dair bir tahmindir. Kas kütlesinin etkisini kısmen dengeler: aynı kreatinin değeri genç ve kaslı bir erkekte normalken yaşlı ve zayıf bir kadında böbrek işlevinde azalmaya işaret edebilir. Hekimler böbrek hastalığını sınıflarken bu yüzden idrardaki albüminle birlikte eGFR'yi esas alır.
Kreatinin yüksekliği böbrek yetmezliği demek mi?
Her zaman değil. Sıvı kaybı ya da tahlil öncesi yoğun egzersiz gibi geçici nedenlerle yükselen değer, neden ortadan kalkınca düzelir. Kronik böbrek hastalığından söz edebilmek için süzme hızındaki azalmanın ya da idrarda protein gibi böbrek hasarı bulgularının tekrarlanan ölçümlerde en az üç ay sürmesi gerekir. Değerlendirmeyi, sonuçlarınızı birlikte gören hekiminiz yapar.
Kreatin tozu kreatinin değerini yükseltir mi?
Yükseltebilir. Sporcuların kullandığı kreatin takviyesi vücutta kreatinine dönüşür ve böbrekler sağlıklı olsa bile kandaki kreatinini artırabilir. Bu da eGFR'nin olduğundan düşük hesaplanmasına yol açar. Sonucun doğru yorumlanması için hekiminiz tahlili tekrarlatmayı ya da farklı bir testle doğrulamayı düşünebilir.