Potasyum nedir?
Potasyum, sinir ve kas hücrelerinin çalışması için gerekli bir mineraldir; büyük kısmı hücrelerin içinde bulunur, kanda ise yalnızca küçük bir bölümü dolaşır. Sinirlerin uyarı iletmesinde, kasların kasılmasında ve kalbin düzenli atmasında görev yapar. Kalp kası potasyumdaki değişikliklere duyarlıdır; bu yüzden hem düşüklüğü hem yüksekliği ritim bozukluğuna yol açabilir.
Kandaki potasyum düzeyini ağırlıklı olarak böbrekler ayarlar: fazlasını idrarla atar, eksiklikte atımı azaltır. Böbrek üstü bezlerinden salgılanan aldosteron hormonu böbreklerden potasyum atılımını artırır; insülin ise potasyumun hücrelerin içine geçmesini sağlar. Bu nedenle böbrek hastalıkları, hormon bozuklukları, sıvı kayıpları ve bazı ilaçlar potasyum düzeyini değiştirebilir.
Potasyum tahlili neden istenir?
İdrar söktürücü (diüretik) ya da bazı tansiyon ilaçları kullananlarda, böbrek hastalığı olanlarda ve kalp ritim bozukluğu yaşayanlarda potasyum düzenli olarak izlenir. Kusma, ishal, halsizlik, kas güçsüzlüğü, kramp ya da çarpıntı gibi yakınmalarda da bakılır. Rutin biyokimya tahlillerinde sodyum ve klorla birlikte elektrolit paneli içinde çalışılır. Hastanede yatan hastalarda, serum tedavisi alanlarda ve diyabetin ağır komplikasyonlarında sık aralıklarla tekrarlanır. Potasyumu etkileyebilecek bir ilaca başlanmadan önce ve başladıktan sonra da hekiminiz bu değeri kontrol edebilir.
Potasyum tahlili öncesi hazırlık
Kan alınırken yumruğunuzu tekrar tekrar sıkıp açmamaya çalışın; bu hareket kaslardan potasyum salınmasına yol açarak sonucu yapay olarak yükseltebilir. Turnikenin uzun süre bağlı kalması ve örneğin geç işlenmesi de aynı etkiyi yapabilir. Tansiyon ilacı, idrar söktürücü ya da potasyum içeren bir takviye kullanıyorsanız bunu hekiminize bildirin. Potasyum ölçümü genellikle açlık gerektirmez.
Potasyum yüksekliği ne anlama gelir?
Hiperkalemi, yani kanda potasyumun yükselmesi, her zaman gerçek bir sorunu göstermez: beklenmedik yüksekliklerin sık nedenlerinden biri kan örneğindeki alyuvarların parçalanmasıdır (hemoliz) ve hekiminiz önce ölçümü tekrarlatabilir. Gerçek yüksekliğin en önemli nedeni, böbreklerin potasyumu yeterince atamamasıdır. Bazı tansiyon ilaçları, potasyum tutucu idrar söktürücüler, bazı ağrı kesiciler ve potasyum takviyeleri de değeri artırabilir. Böbrek üstü bezi yetmezliği, kontrolsüz diyabette gelişen asit birikimi (ketoasidoz) ve kas yıkımı gibi doku hasarları da sayılabilir. Belirgin yükseklik kalp ritmini etkileyebildiği için sonucu gecikmeden hekiminize gösterin; çarpıntı, bayılacak gibi olma ya da ani kas güçsüzlüğü varsa acil servise başvurun.
Potasyum düşüklüğü ne anlama gelir?
Potasyum düşüklüğü (hipokalemi) en sık idrar söktürücü ilaçlarla ya da kusma ve ishal gibi sıvı kayıplarıyla ortaya çıkar; müshil ilaçlarının sık kullanımı da potasyum kaybına yol açar. Magnezyum eksikliği, aldosteron hormonunun fazla salgılanması, meyan kökünün aşırı tüketimi ve bazı astım ilaçları da değeri düşürebilir. Belirgin düşüklük kas güçsüzlüğüne ve kalp ritim bozukluklarına yol açabilir; düşüklüğe belirgin kas güçsüzlüğü ya da çarpıntı eşlik ediyorsa hekiminize vakit geçirmeden ulaşın. Nedeni ve ne yapılacağını, kullandığınız ilaçları bilen hekiminiz belirler.
Potasyum hakkında sık sorulan sorular
Potasyum yüksekliği hangi belirtileri verir?
Hafif yükseklik çoğu zaman belirti vermez ve tahlilde tesadüfen fark edilir. Değer belirgin yükseldiğinde kas güçsüzlüğü, uyuşma, bulantı ve çarpıntı görülebilir. Asıl önemli olan kalp ritminin etkilenip etkilenmediğidir; bu nedenle yüksek potasyum saptanan kişilerde hekim çoğu zaman EKG de ister.
Potasyum düşüklüğü kramp yapar mı?
Yapabilir. Potasyum kasların kasılıp gevşemesinde rol aldığı için düşüklüğünde kas krampları, güçsüzlük, yorgunluk ve kabızlık görülebilir. Ancak kramplar çoğu zaman potasyumdan bağımsız nedenlerle de ortaya çıkar; tek başına kramp, potasyum eksikliği olduğu anlamına gelmez. Sık kramp yaşıyorsanız hekiminiz potasyumla birlikte magnezyum ve kalsiyuma da bakabilir.
Muz yemek potasyumu yükseltir mi?
Böbrekleri sağlıklı kişilerde besinlerle alınan fazla potasyum idrarla atıldığı için muz, kuru meyve ya da sebze gibi potasyumdan zengin yiyecekler kan düzeyini genellikle yükseltmez. Böbrek yetmezliği olan ya da potasyum atımını azaltan ilaçları kullanan kişilerde ise beslenme önem kazanır; bu durumda size uygun beslenmeyi hekiminizle konuşun.