Üre nedir?
Üre, vücudun proteinleri kullanırken ortaya çıkardığı azotlu atığın, atılmaya uygun ve çok daha az zararlı hâlidir. Proteinler parçalandığında açığa çıkan amonyak karaciğerde üreye dönüştürülür; üre de kana geçip böbreklerden idrarla atılır. Böylece beyin ve diğer dokular için zehirli olan amonyak vücuttan güvenle uzaklaştırılmış olur.
Kandaki üre düzeyi, böbreklerin bu atığı ne kadar iyi temizlediğini gösterir; ancak yalnızca böbreklere bağlı değildir. Ne kadar protein yediğiniz, vücutta ne kadar protein yıkıldığı, karaciğerin çalışması ve vücudun sıvı dengesi de sonucu etkiler. Bu yüzden üre, böbrek işlevini değerlendirirken genellikle kreatininle birlikte okunur. Bazı raporlarda üre yerine, sayısal değeri farklı olan BUN (kan üre azotu) yazılır.
Üre tahlili neden istenir?
Böbrek tahlili denince çoğu zaman üre ve kreatinin birlikte anlaşılır. Üre; rutin kan tahlillerinde, yüksek tansiyon ve diyabet gibi böbreği etkileyebilecek hastalıkların izleminde ve böbreklerden atılan ilaçlar kullanılırken bakılan testlerdendir. Kusma, ishal ya da az su içme gibi durumlarda vücudun susuz kalıp kalmadığını anlamaya yardım eder. Hastanede yatan hastalarda sıvı ve beslenme planlanırken, mide-bağırsak kanaması düşünüldüğünde ya da ileri karaciğer hastalığında da değerlendirilir. Üre ile kreatininin birbirine oranı, yüksekliğin kaynağı hakkında ipucu verebilir.
Üre tahlili öncesi hazırlık
Günlük beslenmeniz üre düzeyini etkiler: çok proteinli bir dönemde değer yükselir, uzun süre az protein alındığında düşer. Tahlilden önce beslenme düzeninizi değiştirmeniz gerekmez; aç kalmanız da genellikle istenmez. Vücudun susuz kalması üreyi yükselttiği için tahlil gününe kadar her zamanki gibi sıvı almaya devam edin. Kortizon türü ilaçlar kullanıyorsanız bunu hekiminize söyleyin.
Üre yüksekliği ne anlama gelir?
Üre yüksekliği (azotemi) en sık iki durumda görülür: böbreklerin atığı yeterince temizleyemediği böbrek yetmezliği ve vücudun susuz kaldığı durumlar. Kusma, ishal, yetersiz sıvı alımı ya da kalp yetmezliğinde böbreklere yeterli kan ulaşmadığı için üre, kreatinine göre daha belirgin yükselebilir. İdrar yollarındaki tıkanıklıklar da değeri artırır. Mide ya da on iki parmak bağırsağında kanama olduğunda sindirilen kan proteini üreye dönüşür ve sonuç yükselir. Çok proteinli beslenme, yüksek ateş ya da yanık gibi protein yıkımını artıran durumlar ve kortizon türü ilaçlar da üreyi yükseltebilir. Tek başına üreye bakılarak böbrek hastalığı tanısı konmaz; hekiminiz sonucu kreatininle birlikte okur.
Üre düşüklüğü ne anlama gelir?
Üre değerinin normalin altında kalması çoğu zaman önemsizdir ve az proteinli beslenmeyi ya da bol sıvı alımını yansıtır. Gebelikte de üre biraz düşük seyreder; bunun nedeni kan hacminin ve böbreklerin süzme gücünün artmasıdır. Belirgin düşüklük ise ağır karaciğer hastalığında görülebilir, çünkü üreyi üreten organ karaciğerdir. Nadir görülen doğuştan metabolizma hastalıkları da düşük üreye yol açabilir. Düşüklüğün önemli olup olmadığını, karaciğer testlerinize de bakarak hekiminiz söyler.
Üre hakkında sık sorulan sorular
Üre ile BUN aynı şey mi?
Aynı maddeyi farklı biçimde ifade ederler. Üre molekülün tamamını, BUN (kan üre azotu) ise yalnızca içindeki azotu hesaba katar. Bu yüzden BUN sonucu sayıca üre sonucunun yaklaşık yarısı kadardır ve iki testin aralıkları farklıdır. Raporunuzda hangisinin yazdığına bakıp sonucu kendi aralığıyla karşılaştırmak gerekir.
Az su içmek üreyi yükseltir mi?
Evet. Vücut susuz kaldığında böbrekler suyu tutmaya çalışır; bu sırada üre de kana daha fazla geri emilir. Bu yüzden sıvı kaybında üre, kreatininden daha belirgin yükselebilir. Sıvı dengesi düzelince değer genellikle geriler; hekiminiz gerekirse tahlili yeterli sıvı aldığınız bir dönemde tekrarlatır.
Yüksek proteinli beslenme üre değerini etkiler mi?
Etkiler. Üre proteinlerin yıkımından oluştuğu için et ağırlıklı beslenme ve protein takviyeleri kandaki üreyi artırabilir. Böbrekler sağlıklıysa bu artış genellikle hafif kalır ve kreatinin normal seyreder. Yine de yükselmenin beslenmeden mi başka bir nedenden mi kaynaklandığına, diğer sonuçlarınıza bakarak hekiminiz karar verir.