Vitamin D nedir?
D vitamini, vücudun büyük kısmını güneş ışığındaki UVB ışınlarının yardımıyla deride ürettiği, az bir kısmını da yağlı balık ve yumurta sarısı gibi besinlerden aldığı bir vitamindir. Bu tahlilde ölçülen 25-hidroksi D vitamini (25-OH D), karaciğerde oluşan ve kanda en uzun süre kalan biçimdir; bu yüzden son haftalardaki D vitamini deposunu en iyi yansıtan göstergedir.
Etkin biçime böbreklerde dönüşen D vitamini, bağırsaktan kalsiyum ve fosfor emilimini artırır; böylece kemiklerin sağlam kalmasına ve kasların düzgün çalışmasına katkıda bulunur. Çocuklarda uzun süren ağır eksiklik raşitizme (kemiklerin yumuşayıp eğilmesi), erişkinlerde kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğüyle giden osteomalaziye yol açabilir. Güneşlenmenin azaldığı kış aylarının sonunda değerler çoğunlukla en düşük düzeyine iner.
Vitamin D tahlili neden istenir?
Kemik erimesi (osteoporoz), sık kırık, yaygın kemik ya da kas ağrısı ve kas güçsüzlüğü olan kişilerde istenir. Kalsiyum veya PTH sonuçları anormal çıktığında nedeni araştırılırken de bakılır. Güneş ışığından az yararlananlar, ileri yaştakiler, fazla kilolu kişiler, çölyak gibi emilimi bozan hastalıkları olanlar, böbrek ya da karaciğer hastaları ve D vitamini metabolizmasını etkileyen ilaç kullananlar eksiklik açısından risk altındadır. D vitamini kullanan kişilerde düzeyin izlenmesi de sık istenme nedenlerindendir.
Vitamin D tahlili öncesi hazırlık
Kan günün herhangi bir saatinde verilebilir; aç gelmeniz genellikle gerekmez. D vitamini ya da D vitamini içeren multivitamin, balık yağı gibi ürünler kullanıyorsanız, dozunu ve en son ne zaman aldığınızı hekiminize söyleyin; yakın zamanda yapılmış yüksek doz bir D vitamini iğnesi de sonucu etkiler. Değerler mevsime göre değiştiğinden, önceki sonuçlarla karşılaştırırken ölçümün hangi ayda yapıldığını da göz önünde bulundurun.
Vitamin D yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek 25-OH D düzeyi neredeyse her zaman fazla D vitamini alımına bağlıdır; güneşte uzun kalmak tek başına zehirlenmeye yol açmaz, çünkü deri üretimi kendini sınırlar. Özellikle doktor denetimi olmadan kullanılan yüksek doz damla, tablet ya da iğneler düzeyin aşırı yükselmesine neden olabilir. Çok yüksek düzeyler kandaki kalsiyumu artırarak bulantı, kusma, kabızlık, çok su içme, sık idrara çıkma, halsizlik ve böbrek taşı gibi sorunlara yol açabilir. Kullandığınız tüm ürünleri hekiminize gösterin; kalsiyum düzeyinizin de ölçülmesi gerekebilir.
Vitamin D düşüklüğü ne anlama gelir?
D vitamini deposunun azaldığını gösteren düşük sonuç, ülkemizde oldukça sık görülür. En sık neden güneş ışığından yeterince yararlanamamaktır: kapalı ortamda çalışmak, kapalı giyim, kış ayları ve koyu ten deride üretimi azaltır. Fazla kilo, ileri yaş, emilim bozuklukları ve bazı ilaçlar da düzeyi düşürür. Hafif düşüklükler çoğu zaman belirti vermez; belirgin eksiklikte kemik ve kas ağrıları ile kas güçsüzlüğü görülebilir; uzun süren eksiklik kemik erimesine de katkıda bulunur. Eksikliğin derecesini ve nasıl ilerleneceğini hekiminiz size anlatacaktır.
Vitamin D hakkında sık sorulan sorular
D vitamini eksikliği yorgunluk ve saç dökülmesi yapar mı?
Belirgin eksiklik kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı ve buna bağlı halsizlik yapabilir. Ancak yorgunluk ya da saç dökülmesiyle D vitamini arasındaki ilişki kesin olarak kanıtlanmış değildir; bu yakınmaların demir eksikliği, tiroid sorunları, uyku düzensizliği gibi pek çok başka nedeni vardır. Hekiminiz yakınmalarınıza göre başka tahliller de isteyebilir.
Cam arkasından güneş almak D vitamini yaptırır mı?
Hayır. Deride D vitamini yapımını sağlayan UVB ışınlarının neredeyse tamamı pencere camından geçmez; bu yüzden güneşli bir odada oturmak D vitamini düzeyini pek artırmaz. Güneş koruyucular, tamamen kapalı giyim, hava kirliliği ve kış aylarında güneşin alçak açıyla gelmesi de deride yapılan miktarı azaltır.
Laboratuvarlar D vitamini için neden farklı sınırlar kullanıyor?
D vitamininin hangi düzeyde yeterli sayılacağı konusunda bilimsel kuruluşlar farklı sınırlar önerir; bir kaynağın yetersiz dediği değeri bir başkası yeterli kabul edebilir. Ölçüm yöntemleri de laboratuvarlar arasında farklılık gösterir. Bu nedenle sonucunuzu raporda yazan aralıkla birlikte, yaşınızı, kemik sağlığınızı ve risk etkenlerinizi göz önüne alarak hekiminiz yorumlar.