Parathormon nedir?
Parathormon (PTH), paratiroid bezlerinden salgılanır. Bu bezler boyunda, tiroid bezinin arka yüzüne yerleşmiş, çoğu kişide dört adet olan, pirinç tanesi büyüklüğünde yapılardır. Tiroide komşu olsalar da tiroid hormonlarıyla ilgileri yoktur; görevleri kandaki kalsiyumu dar bir aralıkta tutmaktır.
Kalsiyum düştüğünde PTH salgısı artar: kemiklerden kana kalsiyum geçer, böbrekler idrarla daha az kalsiyum atar ve D vitaminini etkin biçimine çevirir; etkin D vitamini de bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır. Aynı sırada böbrekler daha çok fosfor atar. Kalsiyum yükseldiğinde ise PTH salgısı azalır. Bu yüzden PTH sonucu, aynı anda ölçülen kalsiyumla ve çoğu zaman fosfor, D vitamini ve böbrek tahlilleriyle birlikte okunur.
Parathormon tahlili neden istenir?
Kan kalsiyumu yüksek ya da düşük çıktığında, nedenini bulmak için PTH'ye bakılır. Böbrek taşı, kemik erimesi (osteoporoz) ya da açıklanamayan kemik kırıkları olan kişilerde paratiroid bezlerinin fazla çalışıp çalışmadığı araştırılır. D vitamini eksikliğinin kalsiyum dengesine etkisini görmek için de bakılabilir. Kronik böbrek hastalığında düzenli izlenir, çünkü böbrek işlevi azaldıkça bu hormon yükselme eğilimindedir. Tiroid ya da paratiroid ameliyatından sonra bezlerin yeterince çalışıp çalışmadığını anlamak için de ölçülür.
Parathormon tahlili öncesi hazırlık
Kalsiyum, D vitamini ya da biotin içeren takviyeler kullanıyorsanız veya kalsiyum dengesini etkileyebilecek ilaçlar alıyorsanız bunu hekiminize söyleyin; yüksek doz biotin bazı ölçüm yöntemlerinde PTH'yi olduğundan düşük gösterebilir. Yöntemler laboratuvarlar arasında farklılık gösterdiğinden, önceki sonuçlarla karşılaştırma yapılacaksa ölçümü aynı laboratuvarda yaptırmak yorumu kolaylaştırır. Tahlil öncesinde aç kalmanız genellikle istenmez.
Parathormon yüksekliği ne anlama gelir?
PTH yüksekliğinin anlamı büyük ölçüde kalsiyuma bağlıdır. Kalsiyum da yüksekse genellikle birincil hiperparatiroidi akla gelir: paratiroid bezlerinden birinde gelişen, çoğunlukla iyi huylu bir büyüme (adenom) gereğinden fazla hormon salgılar. Kalsiyum normal ya da düşükken PTH'nin yükselmesi ise çoğu zaman vücudun bir eksikliğe verdiği yanıttır; D vitamini eksikliği, kronik böbrek hastalığı ve kalsiyumun yetersiz alınması ya da emilememesi en sık nedenlerdir. Bu ayrım izlenecek yolu da belirlediği için sonucu kalsiyum değerinizle birlikte hekiminize gösterin.
Parathormon düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük PTH ile birlikte kalsiyumun da düşük olması, paratiroid bezlerinin yetersiz çalıştığını (hipoparatiroidi) gösterir; en sık neden, bezlerin zarar gördüğü ya da çıkarıldığı boyun ameliyatlarıdır. Ağır magnezyum eksikliği de PTH salgısını azaltabilir. Kalsiyum yüksekken PTH'nin düşük olması ise bezlerin olağan tepkisidir; bu durumda kalsiyum yüksekliğinin paratiroid dışındaki nedenleri araştırılır. Kas kramplarınız ya da parmak uçlarınızda, ağız çevrenizde karıncalanma varsa bunu hekiminize söyleyin.
Parathormon hakkında sık sorulan sorular
D vitamini eksikliğinde parathormon neden yükselir?
D vitamini azaldığında bağırsaktan yeterli kalsiyum emilemez; paratiroid bezleri kalsiyumu korumak için daha çok PTH salgılar. Sık görülen bu duruma ikincil hiperparatiroidi denir. D vitamini eksikliği giderildiğinde PTH'nin gerilemesi beklenir; bu yüzden hekiminiz PTH'yi çoğu zaman D vitamini sonucuyla birlikte değerlendirir.
Paratiroid adenomu nedir, belirti verir mi?
Paratiroid bezlerinden birinde gelişen, genellikle iyi huylu bir büyümedir ve fazla PTH salgılar. Pek çok kişide belirti vermez; rutin tahlilde kalsiyumun yüksek bulunmasıyla fark edilir. Belirti verdiğinde böbrek taşı, kemik erimesi, halsizlik, kabızlık, sık idrara çıkma ve susama görülebilir. Tanı kan tahlilleriyle konur; bezin yerini göstermek için ultrason gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.
Tiroid ameliyatından sonra PTH neden ölçülür?
Paratiroid bezleri tiroide çok yakın yerleştiği için ameliyat sırasında zedelenebilir ya da beslenmeleri bozulabilir. Ameliyattan sonra ölçülen PTH, kalsiyum düşüklüğü gelişme olasılığını erkenden gösterir. Bu düşüklük çoğu zaman geçicidir ve bezler toparlandıkça düzelir; kalıcı olup olmadığını izlem sonuçlarıyla hekiminiz değerlendirir.