Amilaz nedir?
Amilaz, nişastayı ve diğer karmaşık karbonhidratları daha küçük şeker birimlerine parçalayan bir sindirim enzimidir. Başlıca iki kaynaktan gelir: tükürük bezleri ve pankreas. Tükürükteki amilaz sindirimi ağızda başlatır, pankreasın salgıladığı amilaz ise bu işi ince bağırsakta sürdürür.
Enzimin küçük bir kısmı normalde kana karışır ve böbreklerden idrarla atılır. Kandaki düzey, amilazı üreten dokulardan birinde iltihap olduğunda ya da atılım azaldığında yükselir; bu yüzden yüksek bir sonuç her zaman pankreası göstermez. Raporlarda çoğunlukla toplam amilaz yer alır; gerektiğinde yalnızca pankreastan gelen kısım ayrıca ölçülebilir. Hekim sonucu karın yakınmaları ve lipaz gibi diğer testlerle birlikte değerlendirir.
Amilaz tahlili neden istenir?
Amilaz, akut pankreatit (pankreasın ani iltihabı) düşünüldüğünde lipazla birlikte istenen temel testlerden biridir. Bu şüpheyi çoğunlukla üst karında başlayıp sırta vuran şiddetli ağrı, bulantı ve kusma doğurur. Safra taşı olan ya da çok alkol kullanan kişilerde karın ağrısı başladığında sık bakılır. Kulak önündeki tükürük bezlerinde şişlik ve ağrı olduğunda, örneğin kabakulak şüphesinde de istenebilir. Safra yollarına yönelik endoskopik girişimlerden sonra karın ağrısı başlarsa, pankreasın etkilenip etkilenmediğini görmek için de bakılır.
Amilaz tahlili öncesi hazırlık
Amilaz çoğu zaman ani başlayan bir karın ağrısı nedeniyle, acil koşullarda ve hazırlık yapılmadan istenir; açlık da genellikle gerekmez. Kontrol amacıyla ölçülecekse laboratuvarın talimatı yeterlidir. Kullandığınız ilaçları, alkol alışkanlığınızı ve bilinen bir böbrek ya da safra kesesi hastalığınız olup olmadığını hekiminize söyleyin.
Amilaz yüksekliği ne anlama gelir?
Amilaz yüksekliğinin en önemli nedeni akut pankreatittir; bu durumda değer çoğunlukla belirgin biçimde artar ve ağrının başlamasından sonraki saatler içinde yükselir. Akut pankreatitin en sık nedenleri safra taşları ve alkoldür. Kabakulak gibi tükürük bezi iltihapları, safra yolu hastalıkları, bağırsak tıkanıklığı gibi başka karın içi sorunlar ve böbrek yetmezliği de amilazı yükseltebilir. Hafif ve karın ağrısı olmadan bulunan bir yükseklik ise çoğu zaman pankreatit anlamına gelmez. Tanı; yakınmalar, lipaz ve gerekirse görüntülemeyle birlikte konur. Sonucu bu bütünün içinde yorumlamak, sizi muayene eden hekimin işidir.
Amilaz düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük amilaz nadiren önem taşır. Uzun süren kronik pankreatitin ileri evrelerinde enzim üreten pankreas dokusu azaldığı için değer düşebilir; ileri karaciğer hastalığında da düşük sonuçlara rastlanır. Ancak düşük amilaz bu hastalıkların tanısında tek başına kullanılmaz. Beklenmedik bir düşüklük varsa, diğer bulgularınızla birlikte ele alınması için testi isteyen hekime danışın.
Amilaz hakkında sık sorulan sorular
Amilaz ne kadar yüksekse pankreatit o kadar ağır mıdır?
Hayır. Amilazın ne kadar yükseldiği, pankreatitin hafif mi ağır mı seyredeceğini göstermez. Hastalığın ağırlığı; genel durum, organların nasıl etkilendiği, diğer kan testleri ve gerekirse görüntülemeyle değerlendirilir. Değerin yüksekliği daha çok tanıyı destekler, gidişat hakkında tek başına bilgi vermez.
Pankreatitten sonra amilaz ne zaman normale döner?
Akut pankreatitte amilaz genellikle birkaç gün içinde normale iner; lipaz ise daha uzun süre yüksek kalır. Bu yüzden yakınmalar başladıktan birkaç gün sonra başvuran birinde amilaz normal çıkabilir ve tanı için lipaz daha yol göstericidir. Değerin düşmesi tek başına iyileşmenin ölçüsü sayılmaz; izlemi hekiminiz yapar.
Makroamilazemi nedir, tehlikeli midir?
Makroamilazemide amilaz kandaki büyük proteinlere bağlanır ve böbreklerden süzülemediği için kanda birikir. Sonuçta kan amilazı hiçbir yakınma olmadan sürekli yüksek çıkar. Zararsız bir durumdur ve tedavi gerektirmez; ancak gereksiz tetkiklerin önüne geçmek için tanınması önemlidir. Hekiminiz gerekirse idrar amilazı ya da özel testlerle bu durumu ayırt eder.
Kabakulakta amilaz neden yükselir?
Kabakulak virüsü en çok kulak önündeki tükürük bezlerini (parotis) tutar. İltihaplanan bezlerden kana tükürük kaynaklı amilaz geçer ve değer yükselir. Bu durumda lipaz genellikle normaldir; bu fark, yüksekliğin pankreastan değil tükürük bezlerinden geldiğini anlamaya yardım eder. Kabakulak nadiren pankreası da tutabildiği için karın ağrısı varsa hekiminiz ayrıca değerlendirir.