İnsülin nedir?
İnsülin, pankreastaki Langerhans adacıklarında bulunan beta hücrelerinin ürettiği bir hormondur. Yemekten sonra kan şekeri yükselince salgısı artar ve şekerin kas ile yağ hücrelerine geçmesini sağlar; karaciğerde fazla şekerin depolanmasına yardım eder, açken de karaciğerin kana şeker vermesini frenler. Böylece kan şekeri dar bir aralıkta tutulur. Açken salgısı azalır, ama tamamen durmaz.
Vücudun insüline iyi yanıt vermemesine insülin direnci denir; bu durumda pankreas aynı işi yapabilmek için daha çok insülin salgılar. İnsülin düzeyi gün içinde yemeklerle birlikte büyük ölçüde değiştiğinden tahlil çoğunlukla aç karnına alınan serum örneğinde yapılır ve sonuç, aynı anda ölçülen açlık kan şekeriyle birlikte yorumlanır.
İnsülin tahlili neden istenir?
Açlık kan şekeriyle aynı örnekte ölçülen insülin, çoğunlukla insülin direnci hakkında fikir edinmek için istenir. Fazla kilo, özellikle karın çevresinde yağlanma, polikistik over sendromu (PKOS), ailede diyabet öyküsü ya da boyun ve koltuk altlarında kadifemsi koyulaşma bu değerlendirmeyi gündeme getirebilir. Bir diğer kullanım alanı, tekrarlayan kan şekeri düşüklüklerinin nedenini araştırmaktır; terleme, titreme, çarpıntı ve bilinç bulanıklığıyla giden ataklarda insülin, şeker düşükken alınan örnekte ölçülür. Tek başına diyabet tanısı koydurmaz; bu tanı kan şekeri ve HbA1c ile konur.
İnsülin tahlili öncesi hazırlık
Açlık insülini için genellikle 8–12 saat aç kalmanız istenir; bu sürede yalnızca su içebilirsiniz. Açlık şekeri de çoğu zaman aynı örnekten ölçüldüğü için kan genellikle sabah verilir. İnsülin iğnesi ya da şeker ilacı kullanıyorsanız, tahlil sabahı ilacınızla ilgili ne yapacağınızı önceden hekiminize sorun; iğneyle alınan insülin de sonucu etkiler.
İnsülin yüksekliği ne anlama gelir?
Açlık insülininin yüksek çıkması en sık insülin direncini düşündürür. Fazla kilo, hareketsiz yaşam, PKOS, prediyabet (şekerin diyabet düzeyine ulaşmadan yükselmesi) ve tip 2 diyabetin erken dönemi bu tabloyla sık birlikte görülür. Cushing sendromu gibi bazı hormon bozuklukları ve kortizonlu ilaçlar da insülini yükseltebilir. Kan şekeri düşükken insülinin hâlâ yüksek bulunması ise, insülin iğnesi ya da bazı şeker ilaçlarının etkisi dışlandıktan sonra, seyrek görülen insülin salgılayan pankreas tümörlerini (insülinoma) akla getirir ve ayrıntılı inceleme gerektirir. Açlık şekeriniz ve varsa HbA1c sonucunuz olmadan bu değer tam yorumlanamaz; hepsini birlikte hekiminizle değerlendirin.
İnsülin düşüklüğü ne anlama gelir?
Açlıkta düşük insülin, kan şekeri de normalse çoğu zaman olağandır ve insüline duyarlılığın iyi olduğuna işaret edebilir. Kan şekeri yüksekken insülinin düşük kalması ise pankreasın yeterli insülin üretemediğini düşündürür; tip 1 diyabette ve uzun süredir devam eden tip 2 diyabette görülebilir. Kronik pankreatit (pankreasın uzun süreli iltihabı) gibi pankreası yıpratan hastalıklar ya da pankreas ameliyatları da üretimi azaltabilir. Bu ayrım için hekiminiz C-peptit gibi ek testler isteyebilir.
İnsülin hakkında sık sorulan sorular
HOMA-IR nedir, insülin direnci buna göre mi konur?
HOMA-IR, açlık kan şekeri ve açlık insülini değerlerinden hesaplanan bir göstergedir; değer yükseldikçe insülin direnci olasılığı artar. Ancak insülin ölçüm yöntemleri laboratuvarlar arasında farklılık gösterir ve herkesçe kabul edilmiş tek bir sınır yoktur. Bu yüzden hekiminiz sonucu kilo, bel çevresi, kan yağları ve diğer bulgularla birlikte değerlendirir.
Açlık insülini yüksek ama şekerim normal, bu ne demek?
Şekerin normal, insülinin yüksek olması insülin direncinin erken bir işareti olabilir; pankreas fazladan hormon salgılayarak şekeri şimdilik dengede tutuyordur. Bu tablo prediyabetten yıllar önce görülebilir, ama herkeste ilerlemez. Tek ölçüm kesin bilgi vermediğinden hekiminiz HbA1c ya da şeker yükleme testi gibi ek tahliller isteyebilir.
İnsülin direnci ile kilo arasında nasıl bir ilişki var?
İnsülin, yağ depolanmasını destekleyen bir hormondur ve insülin direnci ile kilo fazlalığı sıklıkla birlikte görülür. Ancak ilişki iki yönlüdür: özellikle karın çevresinde biriken yağ da insülin direncini artırır. Kilo değişimini tek bir tahlil sonucuna bağlamak doğru olmaz; beslenme, hareket, uyku ve başka hormonlar da işin içindedir.