Hemoglobin nedir?
Hemoglobin (Hb), kırmızı kan hücrelerinin içini dolduran ve yapısında demir bulunan bir proteindir. Akciğerlerde oksijeni bağlar, dolaşım yoluyla dokulara taşıyıp orada bırakır; dönüş yolunda karbondioksitin bir kısmını akciğerlere geri getirir. Kana kırmızı rengini veren de hemoglobindir.
Tahlil, bir desilitre kandaki hemoglobin miktarını gram cinsinden (g/dL) ölçer ve hemogramın bir parçası olarak raporlanır. Normal düzey yaşa, cinsiyete ve gebeliğe göre değişir: erkeklerde kadınlardan biraz yüksektir, yenidoğanlarda yüksek başlar, gebelikte ise kanın sıvı kısmı arttığı için bir miktar düşer. Düşük hemoglobin anemi (kansızlık) anlamına gelir. Yüksek değer ise polisitemiye (kanda kırmızı hücrelerin fazlalığı) ya da vücudun sıvı kaybetmesine bağlı olabilir.
Hemoglobin tahlili neden istenir?
Kansızlığı tanımanın ve derecesini ölçmenin en doğrudan yolu hemoglobine bakmaktır. Halsizlik, solukluk, baş dönmesi ya da eforla gelen nefes darlığı gibi yakınmalarda istenir. Anemi saptanmış ve tedavi gören kişilerde yanıtın izlenmesi de bu değer üzerinden yapılır. Ameliyat öncesinde, gebelik takibinde ve kronik böbrek hastalığı gibi kansızlığa yol açabilen durumlarda düzenli olarak bakılır. Yoğun adet kanaması ya da mide-bağırsak kanaması şüphesinde kan kaybının vücuda etkisini gösterir; polisitemi gibi yüksek seyreden durumların takibinde de kullanılır.
Hemoglobin tahlili öncesi hazırlık
Bu tahlil için genellikle aç gelmeniz istenmez. Yakın zamanda ishal ya da kusma gibi sıvı kaybettiren bir hastalık geçirdiyseniz, kan bağışladıysanız veya kan nakli olduysanız, gebeyseniz ya da sigara içiyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Bunların her biri hemoglobin düzeyini değiştirebilir ve sonucun doğru yorumlanması için bilinmesi gerekir.
Hemoglobin yüksekliği ne anlama gelir?
Hemoglobinin yüksek çıkması iki yoldan olur: ya kan koyulaşmıştır ya da kırmızı hücre sayısı gerçekten artmıştır. İshal, kusma veya yetersiz sıvı alımına bağlı sıvı kaybında değer görece yükselir ve sıvı dengesi düzelince geriler. Sigara içenlerde kandaki karbonmonoksit, yüksek rakımda yaşayanlarda ve kronik akciğer hastalığı ya da uyku apnesi olanlarda ise oksijen azlığı vücudu daha çok kırmızı hücre üretmeye yöneltir; testosteron kullanımı da üretimi artırabilir. Daha seyrek bir neden, kemik iliğinin kendiliğinden fazla hücre ürettiği polisitemia veradır. Hangisinin söz konusu olduğunu anlamak için hekiminiz hematokrite ve eritrosit sayısına, gerekirse ek tahlillere bakar.
Hemoglobin düşüklüğü ne anlama gelir?
Hemoglobin düştüğünde kanın dokulara taşıyabildiği oksijen de azalır. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de en sık neden demir eksikliğidir. Yoğun adet kanaması ya da mide-bağırsak yolundan sızan gizli kanama gibi süregen kayıplar, B12 veya folik asit eksikliği, kronik böbrek hastalığı, talasemi taşıyıcılığı ve kemik iliği hastalıkları da değeri düşürebilir. Aneminin türü MCV gibi indekslerle, nedeni ise ferritin ve B12 gibi ek tahlillerle ortaya konur; hangi tahlillerin gerektiğine hekiminiz karar verir.
Hemoglobin hakkında sık sorulan sorular
Hemoglobin ile hematokrit arasındaki fark nedir?
Hemoglobin, kandaki oksijen taşıyıcı proteinin miktarını gram olarak verir. Hematokrit ise kırmızı hücrelerin kan hacminin yüzde kaçını kapladığını gösterir. İkisi çoğunlukla birlikte iner ve çıkar; anemi tanısında ve derecelendirmesinde hekimler genellikle hemoglobini esas alır.
Hemoglobin kaç olunca kan nakli gerekir?
Kan nakline tek bir sayıya bakılarak karar verilmez. Hekim hemoglobin değerinin yanında yakınmalarınızı, aneminin ne kadar hızlı geliştiğini, kalp ve akciğer durumunuzu ve aneminin nedenini birlikte değerlendirir. Nedeni belli ve yavaş gelişen hafif anemilerde çoğu zaman kan nakline gerek kalmaz; karar her zaman sizi izleyen hekime aittir.
Hemoglobin ile HbA1c aynı şey mi?
Hayır. HbA1c, hemoglobinin ne kadarına şeker bağlandığını ölçer ve son 2–3 aylık ortalama kan şekerini yansıtır; diyabet tanısında ve takibinde kullanılır. Hemoglobin tahlili ise kansızlık olup olmadığını gösterir. Adları benzese de iki tahlil farklı soruları yanıtlar.