Hematokrit nedir?
Hematokrit (Hct), kanın ne kadarının kırmızı kan hücrelerinden oluştuğunu yüzde olarak gösterir. Bir tüp kan santrifüjde döndürüldüğünde ağır olan kırmızı hücreler dibe çöker, üstte sarımsı plazma kalır; kırmızı hücre katmanının toplam yüksekliğe oranı hematokrittir. Günümüzde bu değer çoğunlukla hemogram cihazınca eritrosit sayısı ve hücre hacminden hesaplanır.
Hematokrit hem kırmızı hücrelerin miktarına hem de kanın sıvı kısmına bağlıdır. Kansızlıkta düşer, kırmızı hücre fazlalığında yükselir; ancak vücut sıvı kaybettiğinde kırmızı hücreler çoğalmadan da yükselebilir, fazla sıvı yüklendiğinde ise kan sulandığı için düşebilir. Değer hemoglobin ve eritrosit sayısıyla birlikte okunur. Erkeklerde kadınlardan biraz yüksektir.
Hematokrit tahlili neden istenir?
Hematokrit, hemoglobinle birlikte aneminin varlığını ve derecesini göstermek için istenir. Sıvı dengesine duyarlı olduğundan ishal, kusma ya da sıcak çarpması gibi durumlarda vücudun ne kadar sıvı kaybettiğine dair de ipucu verir. Polisitemia vera (kemik iliğinin fazla kırmızı hücre ürettiği bir hastalık) tanısında ve takibinde temel ölçütlerden biridir. Kronik akciğer hastalığı ya da uyku apnesi olan kişilerde oksijen azlığının kanı ne ölçüde koyulaştırdığını gösterir. Testosteron tedavisi alan erkeklerde düzenli olarak izlenir; ameliyat öncesinde ve bir kanamanın ardından da takip edilir.
Hematokrit tahlili öncesi hazırlık
Hematokrit için genellikle açlık istenmez ve su içmenizde sakınca yoktur. Bu değer vücudun sıvı durumundan doğrudan etkilenir: susuz kaldığınız bir dönemde alınan kanda yüksek, damardan yoğun sıvı verildikten sonra ise düşük çıkabilir. Gebeyseniz, yakın zamanda kanama geçirdiyseniz, kan nakli olduysanız ya da testosteron kullanıyorsanız bunu hekiminize söyleyin.
Hematokrit yüksekliği ne anlama gelir?
Hematokritin yükselmesi için kırmızı hücrelerin çoğalması şart değildir; kanın sıvı kısmı azaldığında da oran artar. Bu yüzden ishal, kusma, yoğun terleme veya az su içme sonrası görülen yükselmeler sıktır ve sıvı dengesi yerine gelince geriler. Gerçek kırmızı hücre artışı ise çoğu zaman oksijen azlığına karşı bir uyumdur; yüksek rakımda yaşamak, kronik akciğer hastalığı, uyku apnesi ve sigara bu gruptadır. Testosteron kullanımı ve daha seyrek olarak polisitemia vera da hematokriti yükseltir. Belirgin ve kalıcı yükseklik kanı koyulaştırarak pıhtı riskini artırabileceğinden nedeninin hekiminizce araştırılması gerekir.
Hematokrit düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük hematokrit çoğunlukla aneminin, yani kırmızı hücre ya da hemoglobin azlığının yansımasıdır ve genellikle hemoglobin düşüklüğüyle birlikte görülür. Demir, B12 veya folik asit eksikliği, yakın zamanda geçirilmiş ya da uzun süredir devam eden kanama ve kronik hastalıklar başlıca nedenlerdir. Değer, kanın sulanmasıyla da düşebilir: damardan yoğun sıvı verilmesi ya da kalp ve böbrek yetmezliğinde vücutta sıvı birikmesi buna örnektir. Sonucunuzu hemoglobin ve eritrosit indeksleriyle birlikte değerlendirecek olan, tahlili isteyen hekiminizdir.
Hematokrit hakkında sık sorulan sorular
Hematokrit yüksekse kanım koyu mu demektir?
Kan koyuluğu tıbbi bir tanı adı değildir, ama hematokrit arttıkça kanın akışkanlığı gerçekten azalır. Aspirin gibi kanı sulandırdığı düşünülen ilaçlar ise hematokriti düşürmez; trombositlerin ya da pıhtılaşma sisteminin üzerinde etki gösterir. Yüksek bir sonuçta ne yapılacağına, nedeni araştıran hekiminiz karar verir.
Gebelikte hematokrit neden düşer?
Gebelikte kanın sıvı kısmı, kırmızı hücrelerden daha fazla artar. Hücre sayısı azalmasa bile kan sulandığı için hematokrit bir miktar düşer; bu beklenen bir değişikliktir. Ancak gebelikte demir eksikliği de sık görüldüğünden, düşüklüğün ne kadarının sulanmadan ne kadarının kansızlıktan kaynaklandığını kadın doğum uzmanınız ferritin gibi tahlillerle ayırt eder.
Testosteron kullananlarda hematokrit neden takip edilir?
Testosteron, kemik iliğinde kırmızı hücre yapımını uyarır. Bu nedenle testosteron tedavisi de, hekim kontrolü dışında kullanılan testosteron da hematokriti yükseltebilir. Hematokrit belirgin arttığında kan koyulaşır ve pıhtı riski artabilir; bu yüzden tedavi süresince düzenli ölçülür. Sonuca göre ne yapılacağını tedaviyi yöneten hekim belirler.