aPTT nedir?
aPTT (aktive parsiyel tromboplastin zamanı), pıhtılaşmanın iç (intrinsik) ve ortak yolunun ne kadar hızlı çalıştığını saniye cinsinden gösterir. Laboratuvarda plazmaya önce pıhtılaşmayı başlatan bir aktivatör ve fosfolipid, ardından kalsiyum eklenir; pıhtının belirmesi için geçen süre sonucu verir. Bu süre, faktör XII, XI, IX ve VIII ile ortak yoldaki faktörlerin birlikte çalışmasına bağlıdır.
PT'den farklı olarak aPTT, hemofili A ve B'de eksik olan faktör VIII ve IX'a duyarlıdır; bu yüzden kalıtsal kanama bozukluklarının taranmasında kullanılır. Hastanede damardan verilen standart heparin tedavisinin izlenmesi de çoğunlukla aPTT ile yapılır. Tahlil çoğu zaman PT ile birlikte istenir ve iki sonuç birlikte yorumlanır.
aPTT tahlili neden istenir?
Ameliyat öncesi kanama değerlendirmesinde aPTT genellikle PT'nin yanında yer alır. Kolay morarma, diş çekimi veya küçük yaralanmalardan sonra uzayan kanama, eklem içine kanama ya da ailede kanama hastalığı öyküsü varsa hemofili ve von Willebrand hastalığı gibi kalıtsal bozuklukları araştırmanın ilk adımıdır. Hastanede damardan heparin alan kişilerde ilacın etkisini izlemek için düzenli ölçülür. Tekrarlayan gebelik kayıpları ya da açıklanamayan pıhtı oluşumunda lupus antikoagülanı araştırmasının da parçasıdır.
aPTT tahlili öncesi hazırlık
Açlık şartı genellikle yoktur. Zorlanarak yapılan bir kan alımı ya da eksik doldurulan mavi kapaklı tüp sonucu yanıltabileceği için kanın yeniden alınması istenebilir. Kullandığınız kan sulandırıcıyı, iğne ya da tablet olmasına bakmaksızın adıyla birlikte belirtin; heparin ve yeni nesil ilaçlar sonucu doğrudan etkiler. Hastanede damardan heparin alıyorsanız kan, ilacın verildiği koldan alınmamalıdır; alım saatini tedavi ekibi belirler.
aPTT yüksekliği ne anlama gelir?
aPTT'nin uzaması, iç yol faktörlerinden birinin eksik olduğunu ya da işlevinin engellendiğini gösterir. Damardan heparin tedavisi sırasında belirli bir hedef aralığa kadar uzama amaçlanan sonuçtur; bu aralığı tedavi ekibi izler. Heparin kullanmayan birinde ise hemofili A ve B, von Willebrand hastalığı gibi kalıtsal kanama bozuklukları, karaciğer hastalığı, K vitamini eksikliği ya da bazı yeni nesil kan sulandırıcılar akla gelir. Lupus antikoagülanı gibi bazı antikorlar da aPTT'yi uzatabilir. Uzamanın nedenini bulmak için hekiminiz tahlili karışım testi ya da faktör düzeyleriyle genişletebilir.
aPTT düşüklüğü ne anlama gelir?
aPTT'nin kısa çıkması genellikle tek başına klinik bir anlam taşımaz. Çoğu zaman zor bir kan alımı gibi örnekle ilgili nedenlerden ya da iltihap ve gebelik sırasında bazı pıhtılaşma faktörlerinin doğal olarak artmasından kaynaklanır. Sonucu diğer bulgularınızla birlikte değerlendirmek tahlili isteyen hekime düşer.
aPTT hakkında sık sorulan sorular
aPTT uzunsa kanama riski var mı demektir?
Her zaman değil. Hemofili gibi faktör eksikliklerinde uzama kanama eğilimiyle birliktedir. Ancak lupus antikoagülanında aPTT uzasa da kişi kanamaya değil pıhtıya yatkındır; faktör XII eksikliğinde ise uzama olduğu halde kanama sorunu beklenmez. Bu yüzden hekiminiz sonucu kişisel ve ailesel kanama öykünüz ve ek tahlillerle birlikte yorumlar.
Enoksaparin (karın iğnesi) kullananlarda aPTT bakılır mı?
Karın cildinin altına iğneyle yapılan düşük molekül ağırlıklı heparinler (ör. enoksaparin) aPTT'yi belirgin biçimde uzatmaz ve etkileri bu tahlille izlenmez. Çoğu hastada rutin takip gerekmez; gerektiğinde hekim anti-Xa düzeyi gibi farklı bir tahlil ister. aPTT ile takip daha çok hastanede damardan verilen standart heparin için geçerlidir.
aPTT ile PT arasındaki fark nedir?
İkisi de kanın pıhtılaşma süresini ölçer, ama zincirin farklı kollarını değerlendirir. PT dış yolu ve özellikle K vitaminine bağlı faktörleri yansıttığı için warfarin takibinde ve karaciğer değerlendirmesinde öne çıkar. aPTT ise iç yolu yansıtır; hemofili taramasında ve heparin takibinde kullanılır. Hangisinin uzadığı, sorunun zincirin hangi basamağında olduğuna dair yol gösterir.