Folat (Folik Asit) nedir?
Folat, B grubu vitaminlerinden B9'un besinlerde doğal olarak bulunan biçimidir; folik asit ise aynı vitaminin takviyelerde kullanılan yapay hâlidir. Yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, karaciğer ve turunçgiller iyi folat kaynaklarıdır. Vücut folatı, hücreler bölünürken yeni DNA yapımında kullanır; kemik iliğinde sürekli yenilenen kan hücreleri bu yüzden eksiklikten ilk etkilenenler arasındadır.
Folat yetersiz kaldığında kemik iliği normalden iri ve olgunlaşmamış kırmızı kan hücreleri üretir; bu kansızlık türüne megaloblastik anemi denir. Eksiklikte ağızda yaralar ve dilde yanma gibi yakınmalar da görülebilir. Gebelikten önce ve gebeliğin ilk haftalarında yeterli folat bulunması, bebekte beyin ve omurilik gelişim kusurlarının (nöral tüp defektleri) riskini azaltır.
Folat (Folik Asit) tahlili neden istenir?
Folat en sık, hemogramda kırmızı hücreler iri bulunduğunda (yüksek MCV) ve buna kansızlık eşlik ettiğinde ölçülür. Hekim çoğu zaman B12'yi de aynı anda ister, çünkü iki vitaminin eksikliği birbirine çok benzeyen bir tablo oluşturur ve hangisinin eksik olduğu tedaviyi belirler. Halsizlik ve çabuk yorulma gibi yakınmalarda, düzenli alkol kullananlarda, çölyak gibi emilimi bozan hastalıklarda ve folatı etkileyen ilaçlarla uzun süre tedavi görenlerde de istenebilir.
Folat (Folik Asit) tahlili öncesi hazırlık
Folat için kan vermeden önce aç kalmanız çoğunlukla şart değildir. Yine de yakın zamanda yenen bir öğün kandaki folatı geçici olarak yükseltebildiğinden, bazı laboratuvarlar sabah aç karnına kan verilmesini tercih eder; size böyle bir talimat verildiyse ona uyun. Folik asit içeren vitaminler ve takviyeler ile metotreksat gibi ilaçlar sonucu etkileyebilir; bunları kullanıyorsanız tahlili isteyen hekimin bilmesi gerekir.
Folat (Folik Asit) yüksekliği ne anlama gelir?
Folat yüksekliği çoğunlukla folik asit içeren vitamin ya da takviye kullanımını yansıtır ve kendi başına genellikle bir hastalığa işaret etmez. Kan vermeden kısa süre önce yemek yemek ve tüpte kırmızı hücrelerin parçalanması (hemoliz) da sonucu yükseltebilir. Hekim yüksek bir sonucu yine de B12 ile birlikte değerlendirir: yüksek miktarda folik asit alımı, B12 eksikliğine bağlı kansızlığı düzeltip eksikliğin fark edilmesini geciktirebilir; bu sırada sinirlerdeki hasar ilerleyebilir. Hangi vitaminleri kullandığınızı, sonucu yorumlayacak hekiminize eksiksiz anlatın.
Folat (Folik Asit) düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük folat en sık yetersiz beslenmeyle, özellikle taze sebze ve baklagilin az tüketildiği bir diyetle ilişkilidir. Düzenli alkol kullanımı, çölyak gibi emilimi bozan bağırsak hastalıkları, metotreksat ve bazı sara ilaçları da düzeyi düşürebilir; gebelik ve emzirme döneminde ihtiyaç arttığı için eksiklik daha kolay gelişir. Serum folatı kansızlık ortaya çıkmadan önce düşebildiğinden, hemogramı normal olan birinde de düşük bulunabilir. Nedeni ve izlenecek yolu, sonucu hemogram ve B12 ile birlikte değerlendiren hekiminiz belirler.
Folat (Folik Asit) hakkında sık sorulan sorular
Folat eksikliği ile B12 eksikliği nasıl ayırt edilir?
Hemogram bu ikisini birbirinden ayıramaz, çünkü iki eksiklik de aynı tür kansızlığı yapar. Ayrım için B12 ve folat kanda birlikte ölçülür; sonuçlar sınırdaysa hekim homosistein ya da metilmalonik asit gibi ek tahliller isteyebilir. Uyuşma, karıncalanma ve denge sorunu gibi sinir belirtileri daha çok B12 eksikliğini düşündürür.
Gebelikte folik asit neden bu kadar önemsenir?
Bebeğin beyni ve omuriliği gebeliğin ilk haftalarında, çoğu zaman gebelik henüz fark edilmeden şekillenir. Bu dönemde folatın yetersiz olması, spina bifida gibi nöral tüp defektlerinin riskini artırır. Bu yüzden folat ihtiyacı, gebelik fark edildikten sonra değil, gebelik planlanırken hekimle konuşulmalıdır; size uygun yaklaşımı hekiminiz belirler.
Serum folatı ile eritrosit folatı arasındaki fark nedir?
Serum folatı son birkaç günde alınan besinlerden etkilenir ve kısa dönemdeki durumu gösterir. Eritrosit (kırmızı hücre) folatı ise hücreler oluşurken içlerine giren folatı yansıttığı için son birkaç ayın durumunu daha iyi gösterir. Rutinde çoğunlukla serum folatı ölçülür; hekim gerekirse eritrosit folatını ayrıca isteyebilir.
Alkol folat düzeyini düşürür mü?
Evet. Düzenli ve fazla alkol kullanımı folatın bağırsaktan emilimini ve vücutta kullanılmasını bozar, idrarla kaybını artırır; alkol kullanan kişilerin beslenmesi de çoğu zaman yetersizdir. Alkolle ilişkili kansızlıklarda folat eksikliği bu yüzden sık görülür. Alkol kullanımınızı hekiminize açıkça söylemeniz sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur.