Prokalsitonin nedir?
Prokalsitonin (PCT), tiroid bezinde kalsitonin hormonu yapılırken ara ürün olarak oluşan bir proteindir. Sağlıklı kişilerde kandaki miktarı çok düşüktür, çünkü tiroidde yapılan prokalsitonin hemen kalsitonine dönüştürülür ve kana neredeyse hiç geçmez. Bakteriyel enfeksiyonlarda, özellikle enfeksiyon vücuda yayıldığında ise bakterilerin ürünleri ve bağışıklık sisteminin salgıladığı iltihap sinyalleri, karaciğer ve akciğer başta olmak üzere pek çok dokuyu prokalsitonin üretmeye yöneltir; kandaki düzey birkaç saat içinde yükselir.
Prokalsitoninin ayırt edici yanı, viral enfeksiyonlarda genellikle belirgin yükselmemesidir. Değer enfeksiyonun ağırlığıyla birlikte artma eğilimindedir; enfeksiyon kontrol altına alındığında ise gün gün düşer. Hekimler bu iki özellikten yararlanarak hem bakteriyel enfeksiyon olasılığını hem de tedavinin gidişatını değerlendirir.
Prokalsitonin tahlili neden istenir?
Prokalsitonin çoğunlukla ağır bir enfeksiyondan şüphelenilen hastalarda istenir. Yüksek ateş, bilinç bulanıklığı ya da tansiyon düşüklüğü gibi bulgularla gelen bir hastada sepsis (enfeksiyona verilen aşırı ve düzensiz yanıtın organları etkilediği ağır tablo) olasılığını ve ağırlığını değerlendirmeye yardım eder. Zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonlarında tablonun bakteriyel mi viral mi olduğuna karar verirken hekime yol gösterir. Hastanede izlenen hastalarda tekrarlanan ölçümler, tedavinin işe yarayıp yaramadığını görmeye ve antibiyotik süresini planlamaya yardımcı olur.
Prokalsitonin tahlili öncesi hazırlık
Prokalsitonin için hazırlık gerekmez; tahlil çoğu zaman acil durumlarda, açlık beklenmeden alınır. Yakın zamanda geçirdiğiniz büyük bir ameliyat, ciddi bir yaralanma veya yanık ve bilinen bir böbrek hastalığı, enfeksiyon olmadan da değeri yükseltebilir. Hekiminiz bunları biliyorsa sonucu daha doğru yorumlar.
Prokalsitonin yüksekliği ne anlama gelir?
Prokalsitonin yüksekliği en çok bakteriyel bir enfeksiyonu, özellikle vücuda yayılmış ağır enfeksiyonları (sepsis) düşündürür; değer yükseldikçe bu olasılık ve tablonun ağırlığı artar. Ancak enfeksiyon dışı nedenler de vardır: büyük ameliyatlar, ciddi travma ve yanıklar, ağır pankreatit, kalp kaynaklı şok ve böbrek yetmezliği de düzeyi yükseltebilir. Yenidoğanlarda ilk günlerde görülen artış ise olağandır. Sonuç bu yüzden tek başına değil, hastanın genel durumu ve kültür sonuçlarıyla birlikte ele alınır; bu kararı sizi izleyen hekim ekibi verir.
Prokalsitonin düşüklüğü ne anlama gelir?
Sağlıklı kişilerde prokalsitonin zaten çok düşüktür; düşük bir sonuç bir hastalık göstermez. Böyle bir sonuç, yaygın bir bakteriyel enfeksiyon olasılığını da azaltır; ancak apse gibi sınırlı enfeksiyonlarda ya da enfeksiyonun çok erken döneminde değer henüz yükselmemiş olabileceğinden hekiminiz sonucu muayene bulgularıyla birlikte yorumlar.
Prokalsitonin hakkında sık sorulan sorular
Prokalsitonin ile CRP arasındaki fark nedir?
İkisi de iltihap belirtecidir. CRP, viral enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar ve doku hasarı gibi pek çok durumda yükselen genel bir göstergedir. Prokalsitonin ise bakteriyel enfeksiyonlara daha özgüdür ve enfeksiyonun başında CRP'den daha erken yükselir. Hekimler iki testi çoğu zaman birlikte değerlendirir; biri diğerinin yerini tam olarak tutmaz.
Prokalsitonin yüksekse mutlaka antibiyotik gerekir mi?
Mutlaka değil. Prokalsitonin, bakteriyel enfeksiyon olasılığını değerlendirmeye yardım eden bir testtir; ameliyat, travma ya da yanık gibi enfeksiyon dışı durumlarda da yükselebilir. Antibiyotiğe başlanıp başlanmayacağına ya da tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine, muayene, görüntüleme ve kültür sonuçlarını birlikte değerlendiren hekim karar verir.
Prokalsitonin tahlili neden daha çok hastanede istenir?
Bu test en çok ağır enfeksiyon şüphesi olan, acil serviste ya da yoğun bakımda izlenen hastalarda işe yarar. Hafif bir boğaz ya da idrar yolu enfeksiyonunda çoğu zaman gerekmez; muayene ve daha basit tahliller yeterli olur. Ayakta tedavi edilen kişilerde de istenebilir, ancak rutin bir check-up tahlili değildir.