ALP (Alkalen Fosfataz) nedir?
Alkalen fosfataz (ALP), vücutta pek çok dokuda bulunan bir enzimdir; kandaki miktarın büyük kısmı karaciğer ve kemik kaynaklıdır. Karaciğerde özellikle safra kanallarını döşeyen hücrelerde, kemikte ise yeni kemik dokusu yapan hücrelerde (osteoblastlar) yoğunlaşır. Bağırsak ve gebelikte plasenta da daha az miktarda ALP üretir. Adındaki alkalen sözcüğü, enzimin en iyi bazik (alkali) ortamda çalışmasından gelir.
Safra akışı yavaşladığında ya da kemik yapımı hızlandığında kandaki ALP artar. Bu nedenle yüksek bir sonuç, artışın hangi dokudan geldiğini tek başına söylemez; hekim bunu GGT ve diğer karaciğer testleriyle birlikte yorumlar. Büyüme çağındaki çocuklarda ve ergenlerde ise yüksek ALP çoğunlukla hızlı kemik yapımının doğal bir yansımasıdır.
ALP (Alkalen Fosfataz) tahlili neden istenir?
ALP çoğu zaman ALT, AST, GGT ve bilirubinle birlikte, karaciğer tahlilleri arasında istenir. Sarılık, kaşıntı, idrar renginde koyulaşma ya da sağ üst karın ağrısı gibi safra yollarını düşündüren yakınmalarda yol gösterir. Kemik tarafında ise açıklanamayan kemik ağrısı, Paget hastalığı şüphesi ve kalsiyum ya da D vitamini bozuklukları araştırılırken bakılır. Karaciğeri etkileyebilecek ilaç kullananlarda ve bilinen bir karaciğer veya kemik hastalığının seyrini izlemek için de tekrarlanır.
ALP (Alkalen Fosfataz) tahlili öncesi hazırlık
Kan vermeden önce aç kalmak çoğu zaman şart değildir. Yine de yağlı bir öğünden sonra kimi kişilerde bağırsak kaynaklı ALP bir süre hafifçe yükselebildiği için, bazı laboratuvarlar sabah aç karnına gelmenizi isteyebilir. Gebe olduğunuzu ve düzenli kullandığınız ilaçları hekiminize söyleyin; her ikisi de sonucun yorumunu etkiler.
ALP (Alkalen Fosfataz) yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek ALP'yi yorumlarken ilk adım kaynağı bulmaktır. GGT de yüksekse artış büyük olasılıkla karaciğer ve safra yollarından gelir; safra taşı, safra kanalında daralma, karaciğer iltihabı ya da karaciğerde yer kaplayan bir oluşum bu grubun örnekleridir. GGT normal kalıyorsa kemik öne çıkar: kırık iyileşmesi, Paget hastalığı (kemiğin düzensiz ve hızlı yenilendiği bir hastalık), D vitamini eksikliğine bağlı kemik yumuşaması ve paratiroid bezinin fazla çalışması bu tabloya uyar. Gebeliğin son aylarındaki yükseklik ise plasentadan kaynaklanır ve beklenen bir durumdur. Ek tetkik gerekip gerekmediği, sonucun düzeyine ve yakınmalarınıza göre hekiminizce kararlaştırılır.
ALP (Alkalen Fosfataz) düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük ALP, yüksekliğe göre çok daha seyrek önem taşır. Yetersiz beslenme, çinko ya da magnezyum eksikliği ve tiroid bezinin az çalışması değeri düşürebilir. Tekrarlanan ölçümlerde de düşük kalan ALP ise kemik ve dişlerin mineralleşmesini bozan, kalıtsal ve nadir bir hastalık olan hipofosfatazyayı akla getirebilir; çocuklukta süt dişlerinin erken dökülmesi bu hastalığın ipuçlarındandır. Tekrar ölçüm gerekip gerekmediğini testi isteyen hekim söyler.
ALP (Alkalen Fosfataz) hakkında sık sorulan sorular
Çocuğumun ALP değeri yetişkin aralığının çok üstünde, bu normal mi?
Çoğu zaman evet. ALP bebeklikte ve ergenlikteki büyüme atağında doğal olarak yüksek seyreder; bu yüzden çocuğun sonucu yetişkin aralığıyla değil, yaşına uygun aralıkla karşılaştırılmalıdır. Küçük çocuklarda, birkaç ay içinde kendiliğinden düzelen zararsız ve geçici yükselmeler de görülebilir. Sonucu çocuğunuzun doktoru değerlendirir.
ALP yüksekliği kanser belirtisi olabilir mi?
Kemiğe ya da karaciğere yayılmış bazı tümörler ALP'yi yükseltebilir. Ancak yüksekliğin kanser dışında pek çok nedeni vardır; safra yolu sorunları, kırık iyileşmesi, D vitamini eksikliği ve büyüme çağı bunlardan yalnızca birkaçıdır. ALP kanser taraması için kullanılan bir test değildir ve tek başına yüksek bir sonuç kanser anlamına gelmez.
D vitamini eksikliği ALP'yi yükseltir mi?
Belirgin ve uzun süren D vitamini eksikliği kemiğin yeterince mineralleşmemesine, yani yumuşamasına yol açabilir; bu durum yetişkinde osteomalazi, çocukta raşitizm adını alır ve ALP'yi yükseltir. Hafif eksikliklerde ise ALP çoğunlukla normal kalır. Böyle bir tabloda hekiminiz kalsiyum, fosfor ve parathormon sonuçlarını da birlikte değerlendirir.