FSH nedir?
FSH (folikül uyarıcı hormon), beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı ve üreme organlarını yöneten iki hormondan biridir; diğeri LH'dir ve ikisine birlikte gonadotropinler denir. Kadınlarda her adet döngüsünün başında yumurtalıklardaki foliküllerin, yani içinde yumurta hücresi taşıyan küçük keseciklerin büyümesini başlatır. Erkeklerde testislerde sperm yapımını destekler.
Salgısını beyindeki hipotalamus ile yumurtalık ya da testislerden gelen sinyaller birlikte ayarlar. Yumurtalıklar veya testisler yeterince hormon ürettiğinde FSH frenlenir; bu organlar yanıt veremez hâle geldiğinde fren kalkar ve FSH yükselir. Menopozda FSH'nin belirgin biçimde artması bu yüzdendir. Kadınlarda değer döngü boyunca değiştiği için sonucun hangi günde alınan kana ait olduğu yorumda belirleyicidir.
FSH tahlili neden istenir?
Yumurtalık rezervini (kalan yumurta stokunu) değerlendirmek, düzensiz ya da kesilmiş adetlerin nedenini bulmak ve gebe kalmada yaşanan güçlüğü araştırmak FSH'nin en sık istenme nedenleridir. Genç yaşta adetleri seyrekleşen ya da sıcak basmaları başlayan kadınlarda erken yumurtalık yetmezliğini araştırmak için de bakılır. Erkeklerde sperm sayısı düşük ya da sıfır çıktığında ve testosteron düşüklüğünde, sorunun testislerde mi yoksa hipofizde mi olduğunu ayırmaya yardım eder. Çocuklarda ergenliğin erken ya da geç başlaması da tahlilin istenme nedenleri arasındadır.
FSH tahlili öncesi hazırlık
Adet gören kadınlarda kan çoğunlukla adetin 2. ya da 3. gününde, yani döngünün erken döneminde alınır; hekiminiz farklı bir gün belirttiyse ona uyun. Aç ya da tok olmanız sonucu genellikle etkilemez. Doğum kontrol hapı, hormon tedavisi ya da testosteron gibi hormon içeren ürünler FSH'yi baskılayarak sonucu değiştirebilir; kullanıyorsanız kan vermeden önce hekiminize söyleyin.
FSH yüksekliği ne anlama gelir?
Kadınlarda FSH yüksekliği çoğunlukla yumurtalıkların hormon yapımının azaldığını gösterir. Menopoz döneminde bu beklenen bir durumdur. Kırk yaşından önce, birkaç hafta arayla tekrarlanan ölçümlerde yüksek bulunması ise erken yumurtalık yetmezliğini düşündürür. Erkeklerde yüksek FSH, testislerin sperm ya da hormon üretiminin zayıfladığını gösterir; Klinefelter sendromu (erkekte fazladan X kromozomu bulunması) gibi genetik durumlar, kabakulağa bağlı geçirilmiş testis iltihabı, kemoterapi veya ışın tedavisi bu tabloya yol açabilir. Yaşınız ve kanın alındığı gün bilinmeden bu değer doğru yorumlanamaz; hekiminiz bu bilgileri göz önüne alarak değerlendirir.
FSH düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük FSH, yumurtalık ya da testislerden çok, onları uyaran hipofiz bezinde veya hipotalamusta bir sorun olabileceğini düşündürür. Gebelik, hormonlu doğum kontrol yöntemleri ve prolaktin yüksekliği de değeri düşürür. Tek başına pek anlam taşımaz; LH ve estradiol ile birlikte okunur. Sonucu, tahlili isteyen kadın doğum ya da endokrinoloji hekiminizle birlikte değerlendirin.
FSH hakkında sık sorulan sorular
FSH yüksekliği menopoza girdiğimi mi gösterir?
Tek başına her zaman göstermez. Menopoza geçiş döneminde FSH aydan aya büyük dalgalanmalar gösterebilir; yüksek bir değerden sonra normal sonuç da alınabilir. Kırk beş yaş üstünde menopoz tanısı çoğu zaman tahlille değil, adetlerin bir yıl boyunca hiç görülmemesiyle konur. Değerlendirmeyi yaşınız ve yakınmalarınızla birlikte hekiminiz yapar.
FSH yüksekse gebe kalamaz mıyım?
Yüksek FSH, yumurtalık rezervinin azalmış olabileceğini gösterir, ama gebeliği tek başına olanaksız kılmaz; FSH'nin dalgalı seyrettiği dönemlerde kendiliğinden gebelik görülebilir. Rezerv değerlendirmesinde AMH ve ultrasonla sayılan foliküller gibi başka ölçütlere de bakılır. Çocuk sahibi olma planınızı bu sonuçlar ışığında hekiminizle değerlendirin.
Erkeklerde FSH neden ölçülür?
Sperm sayısı düşük ya da hiç sperm bulunmayan erkeklerde FSH'nin yüksek olması sorunun büyük olasılıkla testis dokusunda olduğunu gösterir; normal olması ise sperm kanallarında tıkanıklık gibi başka nedenleri de akla getirir. Bu ayrım, hekiminizin hangi incelemeleri isteyeceğini belirler.