Prolaktin nedir?
Prolaktin, beynin alt kısmındaki hipofiz bezinden salgılanır. En bilinen görevi, doğumdan sonra memelerde süt yapımını başlatmak ve sürdürmektir; bu yüzden gebelikte doğal olarak yükselir, emzirme döneminde de bebeğin memeyi her emişiyle yeniden artar.
Gebe olmayan kadınlarda ve erkeklerde düzeyi düşük tutulur; bunu sağlayan, beyinden gelen dopamin adlı maddenin frenleyici etkisidir. Bu fren zayıfladığında ya da hipofizde prolaktin salgılayan bir tümör geliştiğinde değer yükselir. Yüksek prolaktin, yumurtlamayı ve testosteron yapımını yöneten hormonları baskıladığı için adet düzenini, doğurganlığı ve cinsel isteği etkileyebilir. Hipofiz bezi başka hormonları da yönettiğinden, sonuç gerektiğinde tiroid ve üreme hormonlarıyla birlikte değerlendirilir.
Prolaktin tahlili neden istenir?
Emzirmediği hâlde memesinden süt gelen (galaktore), adetleri seyrekleşen ya da kesilen ve gebe kalmakta zorlanan kadınlarda ilk bakılan hormonlardan biridir. Erkeklerde cinsel isteğin azalması, sertleşme sorunları, kısırlık ve memede büyüme varsa bakılır. Nedeni açıklanamayan baş ağrısı ya da görme alanında daralma gibi hipofizde büyümeyi düşündüren yakınmalarda da istenir. Bazı psikiyatrik ilaçları kullanırken adet düzensizliği ya da süt gelmesi yaşayanlarda ölçülür; prolaktini düşüren tedavi görenlerde ise tedavinin etkisini izlemek için tekrarlanır.
Prolaktin tahlili öncesi hazırlık
Prolaktin uykuda ve uyandıktan hemen sonra daha yüksek olabildiğinden, kanın sabah uyandıktan bir süre sonra verilmesi önerilir; açlık ise genellikle gerekmez. Heyecan, laboratuvara koşturarak gelmek, yoğun egzersiz ve meme ucunun uyarılması değeri geçici olarak yükseltebilir; kan vermeden önce birkaç dakika sakin oturmanız iyi olur. Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin, çünkü bazıları sonucu doğrudan etkiler.
Prolaktin yüksekliği ne anlama gelir?
Prolaktin yüksekliğinin (hiperprolaktinemi) en sık nedenleri gebelik, emzirme, stres ve ilaçlardır. Antipsikotikler, bazı antidepresanlar ve mide bulantısına karşı kullanılan bazı ilaçlar değeri önemli ölçüde artırabilir. Az çalışan tiroid (hipotiroidi) ve kronik böbrek hastalığı da prolaktini yükseltir. Bu nedenler dışlandığında hipofizde prolaktin salgılayan iyi huylu bir tümör olan prolaktinoma akla gelir ve genellikle hipofiz MR'ı istenir. Nedeni netleştirmek için gereken ek tahlilleri hekiminiz planlar.
Prolaktin düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük prolaktinin çoğu zaman bir önemi yoktur ve tek başına araştırma gerektirmez; prolaktini baskılayan ilaç kullananlarda ise beklenen bir sonuçtur. Seyrek olarak, hipofiz bezinin genel olarak yetersiz çalıştığı durumlarda anlam kazanır; doğumda ağır kanama geçirdikten sonra hiç süt gelmemesi bu yönde bir ipucu olabilir. Böyle bir durumda hekiminiz diğer hipofiz hormonlarına da bakar.
Prolaktin hakkında sık sorulan sorular
Prolaktin yüksekliği gebe kalmayı engeller mi?
Engelleyebilir. Yüksek prolaktin, yumurtlamayı başlatan hormonların salgısını baskılar; adetler seyrekleşebilir ya da kesilebilir ve yumurtlama olmayabilir. Yüksekliğin nedeni bulunup giderildiğinde adet düzeni ve yumurtlama çoğu kişide toparlanır. Gebelik planlıyorsanız ve prolaktininiz yüksek çıktıysa, nasıl ilerleneceğini hekiminizle konuşun.
Prolaktin yüksek ama hiçbir şikâyetim yok, neden olabilir?
Yakınma olmadan saptanan hafif yükseklikler seyrek değildir. Kan alınırken yaşanan stres, uyandıktan hemen sonra verilen örnek ya da kullanılan bir ilaç sonucu etkileyebilir. Bazı kişilerde ise ölçülen prolaktinin çoğu, vücutta etki göstermeyen makroprolaktindir. Hekiminiz tahlili dinlenmiş olarak tekrarlatabilir ya da laboratuvardan makroprolaktin bakılmasını isteyebilir.
Prolaktin tahlili adetin kaçıncı günü verilir?
Prolaktin için adet döngüsünün belirli bir günü genellikle gerekmez; değer döngü boyunca kayda değer biçimde değişmez. Ancak hekiminiz FSH, LH ya da estradiol ile birlikte istediyse, kanı bu hormonlar için belirlenen günde vermeniz hepsinin tek seferde çalışılmasını sağlar.