Tiroid Stimülan Hormon (TSH) nedir?
TSH (tiroid stimülan hormon ya da tiroid uyarıcı hormon), beynin altındaki küçük bir bez olan hipofizden salgılanır. Görevi, boynun önündeki tiroid bezini uyararak T4 ve T3 hormonlarını üretmesini sağlamaktır. Tiroid hormonları da vücudun enerji kullanımını, kalp hızını, sindirimi ve ısı üretimini düzenler.
Hipofiz, kandaki tiroid hormonu düzeyini sürekli izler ve TSH salgısını buna göre ayarlar. Tiroid hormonları azaldığında TSH artar ve bezi daha çok çalışmaya zorlar; hormonlar fazlalaştığında ise TSH düşer. Bu ters ilişki nedeniyle yüksek TSH genellikle tiroidin az çalıştığını, düşük TSH ise fazla çalıştığını gösterir. TSH, tiroid hormonlarındaki küçük değişikliklere bile belirgin tepki verdiği için tiroid işlevini değerlendirmede genellikle ilk bakılan testtir.
TSH tahlili neden istenir?
Yorgunluk, üşüme, kilo alma, kabızlık ve cilt kuruluğu gibi tiroidin az çalışmasını düşündüren yakınmalarda ya da çarpıntı, sıcağa dayanamama, istemsiz kilo kaybı, el titremesi ve uykusuzluk gibi fazla çalışmayı düşündüren belirtilerde istenir. Boyunda şişlik veya nodül fark edildiğinde, adet düzensizliği ve çocuk sahibi olmada güçlük yaşandığında da bakılır. Tiroid hastalığı nedeniyle tedavi görenlerde tedavinin yeterliliğini izlemek için düzenli olarak tekrarlanır. Türkiye'de yenidoğan topuk kanı taramasında da ölçülen testlerden biridir.
TSH tahlili öncesi hazırlık
Açlık genellikle gerekmez; ancak TSH gün içinde bir miktar dalgalandığı için, takip ölçümlerini benzer saatlerde yaptırmak sonuçları karşılaştırmayı kolaylaştırır. Yüksek doz biotin (B7 vitamini) içeren saç, cilt ve tırnak takviyeleri bazı ölçüm yöntemlerinde sonucu yanıltabilir; böyle bir ürün kullanıyorsanız kan vermeden önce hekiminize söyleyin. Tiroid ilacı kullanıyorsanız, ilacı test sabahı kan vermeden önce mi sonra mı alacağınızı da hekiminize sorun.
TSH yüksekliği ne anlama gelir?
Yüksek TSH çoğu zaman tiroidin yeterince hormon üretemediğini (hipotiroidi) gösterir. Yetişkinlerde en sık neden, bağışıklık sisteminin tiroide karşı çalıştığı Hashimoto tiroiditidir. Tiroid ameliyatı ya da radyoaktif iyot tedavisi sonrası, iyot eksikliği ve lityum ya da amiodaron gibi bazı ilaçlar da TSH'yi yükseltir. Ağır bir hastalıktan iyileşme döneminde geçici yükselmeler de görülebilir. Hafif bir yükseklikte tek sonuçla tanı konmaz; hekiminiz çoğu zaman testi serbest T4 ile birlikte tekrarlar.
TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük TSH çoğu zaman tiroidin fazla hormon ürettiğini (hipertiroidi) ya da vücutta başka bir nedenle fazla tiroid hormonu bulunduğunu gösterir; hipofiz bu durumda uyarıyı azaltır. En sık nedenler Graves hastalığı ve fazla hormon üreten tiroid nodülleridir. Tiroid iltihabının erken döneminde ve tiroid hormonu ilacının ihtiyacı aştığı durumlarda da TSH düşer. Seyrek olarak sorun hipofizin kendisindedir; bu durumda TSH ile birlikte tiroid hormonları da düşük çıkar. Sonucu anlamlandırmak için hekiminiz serbest T4 ve T3 değerlerine de bakar.
TSH hakkında sık sorulan sorular
TSH yüksekliği kilo aldırır mı?
Tiroidin az çalışması metabolizmayı yavaşlatır ve genellikle birkaç kiloluk bir artışa yol açabilir; bu artışın önemli bir kısmı vücutta tutulan sudan kaynaklanır. Ancak belirgin kilo alımının tek nedeni nadiren tiroiddir. Hafif TSH yüksekliklerinde kiloya etkisi çoğu zaman sınırlıdır; kilo değişikliğinizi hekiminiz diğer nedenlerle birlikte değerlendirir.
TSH yüksek ama T4 normal, bu ne demek?
Bu tabloya subklinik hipotiroidi denir: tiroid hâlâ yeterli hormon üretebilmektedir, ancak hipofiz bunu sağlamak için daha fazla uyarı göndermektedir. Çoğu zaman belirti vermez ve bir kısmında değerler kendiliğinden düzelir. Hekiminiz genellikle testi birkaç hafta ya da ay sonra tekrarlar ve gerekirse Anti-TPO gibi tiroid antikorlarına bakar.
Hamilelikte TSH neden farklı değerlendirilir?
Gebeliğin ilk aylarında plasentadan salgılanan hCG hormonu tiroidi uyarır ve TSH'yi doğal olarak bir miktar düşürür. Bebeğin gelişimi için annenin tiroid hormonları da önemli olduğundan, gebelikte TSH genellikle döneme özgü aralıklarla yorumlanır. Gebelik planlıyorsanız ya da gebeyseniz tiroid testlerinizi gebeliğinizi izleyen hekimle konuşun.
TSH düşük çıktı ama hiçbir şikayetim yok; bu önemli mi?
Olabilir. TSH düşükken serbest T4 ve T3 normalse buna subklinik hipertiroidi denir; çoğu zaman belirti vermez. Özellikle ileri yaşta kalp ritmi ve kemik sağlığı açısından önem taşıyabildiği için izlenir. Tiroid ilacı kullanıyorsanız alınan hormonun ihtiyacı aşıp aşmadığı da değerlendirilir; testin tekrarına ve gidişe hekiminiz karar verir.