Testosteron nedir?
Testosteron, başlıca erkeklik hormonudur (androjen). Erkeklerde büyük kısmı testislerde üretilir; kadınlarda ise yumurtalıklar ve böbrek üstü bezleri çok daha az miktarda salgılar. Ergenlikte ses kalınlaşmasını, kıllanmayı ve kas gelişimini başlatır; yetişkinlikte cinsel istek, sperm yapımı, kas gücü, kemik sağlamlığı ve kan yapımı üzerinde etkilidir.
Kandaki testosteronun çoğu taşıyıcı proteinlere, özellikle SHBG'ye (cinsiyet hormonu bağlayıcı globulin) bağlı dolaşır; total testosteron tahlili bağlı ve serbest kısmın toplamını ölçer. Testislerdeki üretimi hipofiz bezinden salgılanan LH hormonu uyarır, bu yüzden sonuç çoğu zaman LH ile birlikte değerlendirilir. Erkeklerde düzey sabah saatlerinde en yüksektir, gün içinde azalır ve yaş ilerledikçe yavaş yavaş düşer.
Testosteron tahlili neden istenir?
Erkeklerde cinsel isteğin azalması, sertleşme sorunları, sabah sertleşmelerinin seyrekleşmesi, kısırlık, memede büyüme (jinekomasti) ya da açıklanamayan kas ve kemik kaybı olduğunda hormon eksikliğini araştırmak için istenir. Ergenliğin gecikmesi ya da erken başlaması da bakılma nedenlerindendir. Kadınlarda yüzde ve gövdede aşırı kıllanma, inatçı akne, erkek tipi saç dökülmesi ve düzensiz adetler varsa androjen fazlalığını değerlendirmek için ölçülür. Testosteron tedavisi görenlerde düzeyin izlenmesinde de kullanılır.
Testosteron tahlili öncesi hazırlık
Testosteron erkeklerde sabahları en yüksek düzeyde olduğundan kanın sabah erken saatlerde verilmesi istenir. Açlık genellikle zorunlu değildir; ancak hekiminiz hormon eksikliğini araştırıyorsa sabah aç gelmenizi isteyebilir. Yakın zamanda geçirilen ağır bir hastalık değeri geçici olarak düşürebileceğinden tahlil genellikle iyileşme sonrasına bırakılır. Hormon ilacı, kortizon ya da vücut geliştirme ürünleri kullanıyorsanız hekiminize söyleyin.
Testosteron yüksekliği ne anlama gelir?
Kadınlarda testosteron yüksekliğinin en sık nedeni polikistik over sendromudur (PKOS; adet düzensizliği ve androjen fazlalığıyla seyreden hormon bozukluğu). Doğuştan gelen bazı böbrek üstü bezi bozuklukları da değeri yükseltebilir. Kısa sürede ilerleyen kıllanma, ses kalınlaşması gibi erkeksi değişikliklerle birlikte çok yüksek bir sonuç, yumurtalıkta ya da böbrek üstü bezinde hormon salgılayan bir tümörün dışlanması için ileri inceleme gerektirir. Erkeklerde yüksek değer daha seyrektir ve en sık nedeni dışarıdan testosteron kullanımıdır. Taşıyıcı protein SHBG'nin arttığı durumlarda, örneğin tiroidin fazla çalışmasında, total değer yüksek çıkabilir; hormon salgılayan testis tümörleri ise nadirdir. Sonucu muayene bulgularınızla birlikte hekiminiz yorumlar.
Testosteron düşüklüğü ne anlama gelir?
Erkeklerde düşük testosteron, testislerin yeterince hormon üretemediğini ya da hipofiz bezinin testisleri yeterince uyarmadığını gösterebilir; bu tabloya hipogonadizm denir. Yaşla birlikte hafif bir azalma olağandır; fazla kilo, tip 2 diyabet, uzun süren hastalıklar ve bazı ilaçlar da değeri düşürebilir. Tanı için yakınmaların bulunması ve düşüklüğün farklı günlerde sabah alınan en az iki örnekte gösterilmesi gerekir. Kadınlarda ise düşük sonuç genellikle tek başına tanı koydurmaz. Tekrar tahlil ya da ek inceleme gerekip gerekmediğini hekiminiz söyleyecektir.
Testosteron hakkında sık sorulan sorular
Serbest testosterona ne zaman bakılır?
Total testosteron, hormonu taşıyan SHBG proteini az ya da çok olduğunda yanıltıcı olabilir. Obezite, diyabet, ileri yaş, tiroid ve karaciğer hastalıkları bu proteinin miktarını değiştirir. Özellikle total değer sınırda çıktığında hekiminiz SHBG'yi ölçtürüp serbest testosteronu hesaplatabilir ya da doğrudan ölçtürebilir.
Düşük testosteron sertleşme sorununun nedeni olabilir mi?
Katkıda bulunabilir; düşük testosteron özellikle cinsel isteği azaltır. Ancak sertleşme sorunlarında diyabet, yüksek tansiyon ve sigara gibi damar sağlığını bozan etkenler ile ruhsal nedenler çok daha sık rol oynar; bu yakınması olan pek çok erkekte testosteron normaldir. Bu yüzden sorun yalnızca hormon sonucuna bakılarak değerlendirilmez.
PKOS'ta testosteron her zaman yüksek çıkar mı?
Hayır. PKOS tanısında yumurtlama düzensizliği, androjen fazlalığı ve yumurtalıkların ultrason görünümü birlikte değerlendirilir. Androjen fazlalığı kıllanma ya da akne gibi bulgularla da gösterilebildiğinden, PKOS'lu pek çok kadında testosteron normal sınırlar içinde çıkabilir.
Vücut geliştirmede kullanılan steroidler testosteron sonucunu nasıl etkiler?
Dışarıdan alınan testosteron kandaki değeri yükseltir, ama vücudun kendi üretimini baskılar; testisler küçülebilir, sperm sayısı azalabilir. Başka anabolik steroidler tahlilde testosteron olarak görünmeyebilir ve sonuç düşük çıkabilir. Kullanım bırakıldıktan sonra da vücudun kendi üretiminin toparlanması zaman alabilir. Bu ürünleri kullandıysanız hekiminize açıkça söylemeniz yorumu kolaylaştırır.