Protrombin Zamanı nedir?
Protrombin zamanı (PT), kanın laboratuvar ortamında kaç saniyede pıhtılaştığını ölçer. Sitratlı tüpe alınan kanın plazmasına doku faktörü ve kalsiyum eklenir, pıhtı oluşana kadar geçen süre kaydedilir. Bu yöntem pıhtılaşmanın dış (ekstrinsik) ve ortak yolunu, yani faktör VII, X, V, protrombin ve fibrinojenin birlikte çalışmasını değerlendirir.
Bu faktörlerin çoğu karaciğerde yapılır ve bir kısmının üretimi için K vitamini gerekir. Bu yüzden PT, hem karaciğerin yapım gücüne hem de K vitamini eksikliğine duyarlı bir göstergedir. Warfarin gibi K vitaminine karşı etki eden ilaçlar da tam bu faktörleri azalttığı için PT'yi uzatır; bu ilaçların takibinde PT'den hesaplanan INR değeri kullanılır.
Protrombin Zamanı tahlili neden istenir?
PT çoğunlukla aPTT ile birlikte istenir; ameliyat, biyopsi ya da diş çekimi gibi kanama riski taşıyan bir işlemden önce pıhtılaşmanın yeterli olup olmadığını gösterir. Nedeni belli olmayan morarma, burun ya da diş eti kanaması ve uzun süren kanamalarda pıhtılaşma sistemini araştırmanın ilk adımlarındandır. Karaciğer hastalığında organın yapım işlevini gösterir ve hastalığın seyrini izlemeye yardım eder. Uzun süreli antibiyotik kullanımı, emilim bozuklukları ya da yetersiz beslenme gibi K vitamini eksikliğine yol açabilecek durumlarda da bakılır.
Protrombin Zamanı tahlili öncesi hazırlık
Protrombin zamanı için genellikle aç gelmeniz gerekmez. Kan, sitrat içeren mavi kapaklı tüpe alınır; tüp eksik dolarsa sonuç olduğundan uzun çıkabilir, bu yüzden tüpün tam doldurulması gerekir. Warfarin, heparin ya da yeni nesil kan sulandırıcılar gibi pıhtılaşmayı etkileyen ilaçları, antibiyotikleri ve bitkisel ürünleri kullanıyorsanız hekiminize söyleyin. Bilinen bir karaciğer hastalığınız varsa onu da belirtin.
Protrombin Zamanı yüksekliği ne anlama gelir?
PT'nin uzaması, kanın normalden geç pıhtılaştığını gösterir. Warfarin alan birinde belirli bir düzeye kadar uzama ilacın beklenen etkisidir; hedeflenen düzeyde olup olmadığına INR ile bakılır. Bu ilacı kullanmayan birinde ise karaciğerin yeterince pıhtılaşma faktörü üretemediğini ya da K vitamini eksikliğini düşündürür. Bazı yeni nesil kan sulandırıcılar da süreyi uzatabilir. Daha seyrek nedenler arasında doğuştan faktör eksiklikleri ve pıhtılaşma faktörlerinin hızla tüketildiği yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC) bulunur; DIC çoğunlukla hastanede yatan, ağır hastalarda görülür. Uzamanın kanama riski açısından ne anlama geldiğini, kullandığınız ilaçları ve diğer sonuçlarınızı bilen hekiminiz değerlendirir.
Protrombin Zamanı düşüklüğü ne anlama gelir?
PT'nin kısa, yani referans aralığının altında çıkması genellikle klinik bir önem taşımaz; çoğu zaman ölçüme bağlı küçük sapmalardan ibarettir ve tek başına pıhtı riskinin arttığı anlamına gelmez. Sonucunuzla ilgili aklınıza takılan bir nokta varsa tahlili isteyen hekiminize sorabilirsiniz.
Protrombin Zamanı hakkında sık sorulan sorular
PT ile INR arasındaki fark nedir?
İkisi aynı ölçümden gelir. PT, pıhtının kaç saniyede oluştuğunu gösterir; ancak bu süre laboratuvarın kullandığı reaktife göre değişir. INR ise PT sonucunun uluslararası bir formülle düzeltilmiş halidir ve farklı laboratuvarların sonuçlarını karşılaştırılabilir kılar. Bu yüzden warfarin takibinde INR'ye bakılır.
PT aktivitesi (%) düşük çıktı, bu ne demek?
Birçok laboratuvar PT sonucunu saniyenin yanında yüzde aktivite olarak da verir. Yüzde, sizin plazmanızın pıhtılaşma hızının normal plazmaya göre karşılığını gösterir ve süreyle ters yönde hareket eder: saniye uzadıkça yüzde düşer. Yani düşük aktivite, uzamış PT ile aynı anlama gelir ve aynı şekilde yorumlanır.
Protrombin zamanı uzunsa ameliyat olunabilir mi?
Bu karar tek bir sonuca göre verilmez. Hekiminiz uzamanın nedenine, ne kadar belirgin olduğuna, yapılacak işlemin kanama riskine ve kullandığınız ilaçlara bakar; gerekirse tahlil tekrarlanır ya da işlem ertelenir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız işlem öncesinde ilacınızla ilgili planı, ilacı yazan hekim ve ameliyatı yapacak ekip birlikte belirler.