Trigliserid nedir?
Trigliserid, vücudun yağ olarak depoladığı enerjinin temel biçimidir. Yediğimiz yağların büyük kısmı trigliseriddir; ayrıca ihtiyaçtan fazla alınan kalori, özellikle şeker ve beyaz un gibi rafine karbonhidratlar ile alkol, karaciğerde trigliseride çevrilir. Lipoprotein denen taşıyıcılarla kanda dolaşan trigliseridler yağ dokusunda depolanır ve öğün aralarında enerji kaynağı olarak kullanılır.
Yüksek trigliserid çoğu zaman düşük HDL, bel çevresinde yağlanma ve insülin direnciyle birlikte görülür; bu tablo kalp-damar hastalığı ve tip 2 diyabet riskinin artmasıyla ilişkilidir. Trigliserid, lipid profilinde kolesterol değerleriyle birlikte raporlanır ve birçok laboratuvar LDL'yi hesaplarken bu sonuçtan yararlanır. Değer yemeklere çok duyarlı olduğu için yorumlanırken açlık süresi de hesaba katılır.
Trigliserid tahlili neden istenir?
Fazla kilo, diyabet, insülin direnci, karaciğer yağlanması ya da düzenli alkol kullanımı olan kişilerde trigliserid, metabolik durumu izlemenin temel ölçülerinden biridir. Kolesterol tahlilleriyle birlikte kalp-damar riskinin değerlendirilmesinde de kullanılır. Pankreatit (pankreas iltihabı) geçiren kişilerde nedeni araştırmak için bakılır. Sivilce tedavisinde kullanılan izotretinoin gibi trigliseridi yükseltebilecek ilaçlara başlanmadan önce ve tedavi sırasında da kontrol edilir. Yaşam tarzı değişikliklerinin ve tedavinin etkisini görmek için belirli aralıklarla tekrarlanır.
Trigliserid tahlili öncesi hazırlık
Trigliserid, yemekten en çok etkilenen kan yağıdır; bu yüzden 9–12 saatlik açlığın ardından, genellikle sabah kan verilmesi istenir. Açlık süresince yalnızca su içebilirsiniz. Tahlilden önceki gün alkol almamanız ve aşırı yağlı ya da şekerli yiyeceklerden uzak durmanız önerilir, çünkü bunların etkisi ertesi sabaha kadar sürebilir. Hormon içeren ilaçlar ve kortizon trigliseridi etkileyebildiği için kullandığınız ilaçları hekiminize söyleyin.
Trigliserid yüksekliği ne anlama gelir?
Trigliserid yüksekliği en sık obezite, hareketsizlik, şeker ve rafine karbonhidrattan zengin beslenme, düzenli alkol kullanımı ve kontrolsüz diyabetle ilişkilidir; bu durumlar çoğu zaman bir arada bulunur. Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması), böbrek hastalıkları ve kalıtsal yatkınlık da trigliseridi yükseltir; östrojen, kortizon ve izotretinoin gibi bazı ilaçlar da bu etkiyi gösterebilir. Gebelikte, özellikle son aylarda, trigliserid doğal olarak yükselir. Hafif ve orta düzeydeki yükseklik kalp-damar riskine katkıda bulunur; çok yüksek değerlerde ise pankreatit riski öne çıkar. Tahlilden önce yeterince aç kalmadıysanız sonuç yanıltıcı olabilir. Değerlendirmeyi, diğer kolesterol değerlerinizi ve risk etkenlerinizi birlikte gören hekiminiz yapar.
Trigliserid düşüklüğü ne anlama gelir?
Aç karnına ölçülen trigliseridin düşük olması genellikle önemsiz kabul edilir ve çoğu zaman ek bir inceleme gerektirmez. Belirgin kilo kaybı, yetersiz beslenme ya da tiroid bezinin fazla çalışması gibi durumlarda değer düşük bulunabilir; bu olasılığı hekiminiz şikâyetlerinize göre değerlendirir.
Trigliserid hakkında sık sorulan sorular
Tok karnına verilen kanda trigliserid yüksek çıkarsa ne olur?
Yemekten sonra trigliserid saatlerce yüksek kalabildiği için tok karnına verilen kanda sonuç olduğundan yüksek çıkabilir. Bazı güncel kılavuzlar rutin kontrollerde tok örneği de kabul eder; ancak sonuç yüksek bulunursa hekiminiz genellikle tahlili açlık kanıyla tekrarlatır. Kan verirken en son ne zaman yemek yediğinizi belirtmeniz yorumu kolaylaştırır.
Trigliserid yüksekliği karaciğer yağlanması demek mi?
Her zaman değil, ama ikisi sıklıkla birlikte görülür; çünkü ortak nedenleri vardır: fazla kilo, insülin direnci, şekerli beslenme ve alkol. Kan trigliseridinin yüksek olması tek başına karaciğerde yağlanma olduğunu göstermez. Yağlanma genellikle ultrasonla saptanır; hekiminiz gerekirse ALT gibi karaciğer tahlilleriyle birlikte değerlendirir.
Çok yüksek trigliserid neden pankreatit yapar?
Kanda trigliserid çok yükseldiğinde, pankreasın küçük damarlarında parçalanan yağlar bezi tahriş ederek iltihaba yol açabilir. Bu risk hafif yüksekliklerde değil, belirgin yükselmelerde söz konusudur. Sırta vuran şiddetli üst karın ağrısı, bulantı ve kusma pankreatit belirtisi olabilir; böyle bir durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.