LDL Kolesterol nedir?
Kolesterol suda çözünmediği için kanda kendi başına dolaşamaz; lipoprotein adı verilen, yağ ve proteinden oluşan taşıyıcılarla taşınır. LDL (düşük yoğunluklu lipoprotein), kolesterolü karaciğerden vücudun dokularına götüren taşıyıcıdır ve kandaki kolesterolün büyük kısmı bu parçacıklarda bulunur. Halk arasında kötü kolesterol diye anılmasının nedeni, fazlası olduğunda damar duvarına sızıp orada birikebilmesidir.
Biriken kolesterol zamanla damar duvarında plak denen kabarıklıklar oluşturur ve damarı daraltır; bu sürece ateroskleroz (damar sertliği) denir. Kalp krizi ve inmenin başlıca nedenlerinden biri olan bu süreçte LDL, üzerinde en çok durulan ve değiştirilebilen risk etkenidir. Laboratuvarlar LDL'yi ya doğrudan ölçer ya da total kolesterol, HDL ve trigliserid değerlerinden hesaplar; trigliserid çok yüksekse hesaplama güvenilirliğini yitirir.
LDL Kolesterol tahlili neden istenir?
LDL kolesterol, kalp-damar hastalığı riskini değerlendirmek için istenen lipid profilinin (kolesterol tahlillerinin) temel parçasıdır. Belirti vermeden yükselebildiği için yetişkinlerde düzenli kontrollerde bakılır; ailede erken yaşta kalp krizi ya da çok yüksek kolesterol öyküsü olanlarda daha erken yaşta ve daha sık istenebilir. Diyabet, yüksek tansiyon, böbrek hastalığı veya sigara kullanımı gibi risk etkenleri olan kişilerde hekiminiz riski hesaplarken bu değeri kullanır. Kolesterol düşürücü tedavi başlandıktan sonra da tedavinin hedefe ulaşıp ulaşmadığını görmek için tekrarlanır.
LDL Kolesterol tahlili öncesi hazırlık
LDL genellikle lipid profiliyle birlikte, 9–12 saatlik gece açlığının ardından sabah alınan kanda çalışılır; bu sürede yalnızca su içebilirsiniz. Önceki akşam alkol almamanız ve tahlilden önceki günlerde beslenme düzeninizi değiştirmemeniz önerilir, çünkü sonuç her zamanki durumunuzu yansıtmalıdır. Kolesterol ilacı kullanıyorsanız bunu hekiminize söyleyin; sonucunuz tedavinin etkisiyle birlikte yorumlanır.
LDL Kolesterol yüksekliği ne anlama gelir?
Kanda LDL ne kadar yüksek ve ne kadar uzun süre yüksek kalırsa damar duvarında o kadar çok kolesterol birikir; kalp krizi ve inme riski de buna paralel artar. En sık nedenler doymuş ve trans yağdan zengin beslenme, fazla kilo ve hareketsizliktir; menopozdan sonra da değer yükselme eğilimindedir. Çok yüksek değerlerde ya da ailede erken yaşta kalp hastalığı varsa ailesel hiperkolesterolemi (kalıtsal kolesterol yüksekliği) akla gelir. Tiroid bezinin az çalışması, bazı böbrek hastalıkları ve bazı ilaçlar da LDL'yi artırabilir. Sonucunuzu diğer risk etkenlerinizle birlikte, tahlili isteyen hekim değerlendirir.
LDL Kolesterol düşüklüğü ne anlama gelir?
Kolesterol düşürücü tedavi alan kişilerde düşük LDL, amaçlanan sonuçtur ve genellikle kalp-damar sağlığı açısından olumlu kabul edilir. Tedavi almayan birinde beklenmedik ölçüde düşük değer ise zaman zaman tiroid bezinin fazla çalışması, yetersiz beslenme, bağırsaktan emilim bozukluğu ya da ağır karaciğer hastalığıyla ilişkili olabilir. Böyle bir sonucu, eşlik eden şikâyetlerinizle birlikte hekiminiz yorumlar.
LDL Kolesterol hakkında sık sorulan sorular
LDL kaç olmalı?
Herkes için geçerli tek bir değer yoktur. Avrupa kılavuzları LDL hedefini kişinin kalp-damar riskine göre belirler: daha önce kalp krizi geçirmiş ya da diyabeti olan birinin hedefi, risk etkeni olmayan sağlıklı bir yetişkininkinden belirgin biçimde düşüktür. Raporda yazan aralık bu yüzden genel bir çerçevedir; size uygun hedefi, riskinizi hesaplayan hekiminiz söyler.
Kolesterol yüksekliği belirti verir mi?
Çoğu zaman vermez. LDL yıllarca yüksek seyredip damar duvarında sessizce birikebilir ve ilk belirti bazen göğüs ağrısı ya da kalp krizi olabilir. Kalıtsal kolesterol yüksekliğinde göz kapaklarında sarımsı yağ birikintileri (ksantelazma) ya da el ve topuk tendonlarında şişlikler görülebilir. Bu yüzden belirti beklemeden düzenli ölçüm yapılması önerilir.
Zayıf ve spor yapan birinde LDL yüksek çıkabilir mi?
Çıkabilir. LDL düzeyini beslenme ve kilo kadar kalıtım da belirler; karaciğerin LDL'yi kandan temizleme gücü kişiden kişiye değişir. Kilolu olmayan, düzenli spor yapan kişilerde de ailesel nedenlerle LDL yüksek olabilir. Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.