HbA1c nedir?
HbA1c, alyuvarların içindeki hemoglobine bağlanmış şeker oranını gösterir. Kandaki glikoz, alyuvarlarda bulunan hemoglobine yavaş yavaş ve kalıcı olarak yapışır; kan şekeri ne kadar yüksek seyrederse bu glikozile hemoglobinin payı da o kadar artar. Sonuç, toplam hemoglobinin yüzde kaçının şekerle bağlandığını ifade eder.
Alyuvarlar kanda birkaç ay yaşadığı için HbA1c, tek bir günün değil son 2–3 ayın ortalama kan şekerini yansıtır. Bu özelliği sayesinde diyabetin tanısında ve tedavinin uzun dönemde ne kadar işe yaradığını izlemede kullanılır. Ancak gün içindeki iniş çıkışları ve ani şeker düşmelerini göstermez. Alyuvarların ömrünü ya da hemoglobinin yapısını değiştiren durumlar da sonucu olduğundan yüksek veya düşük gösterebilir.
HbA1c tahlili neden istenir?
HbA1c, diyabet tanısında kullanılan başlıca testlerden biridir ve açlık gerektirmediği için taramada da pratiktir. Fazla kilolu olan, ailesinde diyabet bulunan ya da önceki tahlillerinde şekeri sınırda çıkan kişilerde hekiminiz bu testi isteyebilir. Diyabeti olan kişilerde ise ilaç, beslenme ve yaşam tarzı değişikliklerinin son aylardaki kan şekerine nasıl yansıdığını gösterir; tedavinin sürdürülmesi ya da değiştirilmesi kararında yol gösterir. Göz, böbrek ve sinir hasarı gibi diyabete bağlı uzun dönem sorunların riskini değerlendirmede de hekime yardımcı olur.
HbA1c tahlili öncesi hazırlık
HbA1c son 2–3 ayın ortalamasını gösterdiği için o sabah ne yediğinizden etkilenmez; aç kalmanız gerekmez ve günün herhangi bir saatinde kan verebilirsiniz. Örnek, hemogramda da kullanılan mor kapaklı EDTA'lı tüpe alınır. Son aylarda kan nakli yapıldıysa, ciddi bir kanama geçirdiyseniz, gebeyseniz ya da talasemi taşıyıcılığı gibi bir kan hastalığınız varsa bunu hekiminize söyleyin; bu durumlar sonucu olduğundan farklı gösterebilir.
HbA1c yüksekliği ne anlama gelir?
HbA1c yüksekliği, son aylarda kan şekerinin normalin üzerinde seyrettiğini gösterir. Amerikan Diyabet Derneği (ADA) ölçütlerine göre %5,7–6,4 arası prediyabet, %6,5 ve üzeri diyabet olarak kabul edilir; belirgin şikâyetler yoksa diyabet tanısı genellikle ikinci bir ölçümle doğrulanır. Diyabeti bilinen kişilerde yükselen değer, şekerin son dönemde hedefin üzerinde kaldığını anlatır. Demir, B12 ya da folat eksikliğine bağlı kansızlık ve dalağın alınmış olması ise sonucu olduğundan yüksek gösterebilir. Size uygun hedefi, yaşınızı ve diğer hastalıklarınızı bilen hekiminiz belirler.
HbA1c düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük HbA1c tek başına bir hastalık belirtisi sayılmaz. Ancak alyuvarların ömrünü kısaltan durumlar, örneğin hemolitik anemi (alyuvarların hızlı yıkımı), yakın zamanda geçirilen kanama ya da kan nakli, sonucu gerçek şeker düzeyinden düşük gösterebilir. Gebelikte ve bazı hemoglobin varyantlarında da değer beklenenden düşük çıkabilir. Diyabet tedavisi gören birinde beklenmedik ölçüde düşük sonuç, şekerin sık sık fazla düştüğüne işaret edebilir; bu durumu hekiminizle konuşun.
HbA1c hakkında sık sorulan sorular
HbA1c ne sıklıkla ölçülmeli?
Amerikan Diyabet Derneği (ADA), diyabeti olup hedefine ulaşmış kişilerde yılda en az iki kez, tedavisi yeni değişmiş ya da hedefin gerisinde kalan kişilerde üç ayda bir ölçüm önerir. Değer son 2–3 ayı yansıttığı için çok daha sık ölçmek genellikle sınırlı bilgi verir. Sizin için uygun aralığı hekiminiz belirler.
HbA1c ile açlık şekeri neden farklı sonuç verebilir?
Açlık şekeri yalnızca kanın alındığı sabahı yansıtırken HbA1c aylar içinde oluşan bir ortalamadır. Açlık şekeri normal olup yemeklerden sonra şekeri yükselen birinde HbA1c yüksek çıkabilir. Kansızlık ya da hemoglobin varyantı gibi durumlar da HbA1c'yi etkileyerek uyumsuzluğa yol açar. Hekiminiz iki sonucu birlikte yorumlar.
Talasemi taşıyıcılarında HbA1c güvenilir mi?
Talasemi taşıyıcılığı ve bazı hemoglobin varyantları, laboratuvarın kullandığı ölçüm yöntemine göre HbA1c sonucunu yanıltabilir. Çoğu durumda sonuç yine kullanılabilir; ancak HbA1c ile kan şekeri ölçümleri birbirini tutmuyorsa hekiminiz fruktozamin gibi farklı bir teste ya da kan şekeri takibine başvurabilir.