Ürik Asit nedir?
Ürik asit, pürin adı verilen maddelerin vücutta yıkılmasıyla oluşan bir atık üründür. Pürinler hücrelerin genetik malzemesinin yapı taşlarıdır; bir bölümü vücudun kendi hücrelerinin yenilenmesinden, bir bölümü de sakatat, kırmızı et ve bazı deniz ürünleri gibi besinlerden gelir. Oluşan ürik asidin yaklaşık üçte ikisi böbreklerden idrarla, kalanı bağırsak yoluyla atılır.
Kandaki düzey, üretilen ve atılan miktar arasındaki dengeyi yansıtır; üretim artar ya da böbrekler yeterince atamazsa ürik asit kanda birikir. Ürik asidin kanda çözünebildiği miktarın bir sınırı vardır; bu sınır aşıldığında kristal oluşturma eğilimi artar ve gut hastalığıyla bağlantısı da buradan gelir. Erkeklerde değerler kadınlara göre daha yüksektir. Kadınlarda östrojen ürik asidin böbrekten atılmasını kolaylaştırdığı için düzey menopozdan sonra bir miktar yükselir.
Ürik Asit tahlili neden istenir?
Ürik asit ölçümünün en bilinen kullanımı, aniden başlayan kızarık ve şiş bir eklem ağrısının gut olup olmadığını araştırmaktır. Gut tanısı konmuş kişilerde ise tedavinin ürik asidi yeterince düşürüp düşürmediğini görmek için belirli aralıklarla tekrarlanır. Böbrek taşı geçirenlerde, böbrek işlevleri azalmış kişilerde ve kanser tedavisi sırasında, kısa sürede çok sayıda hücrenin yıkılabildiği dönemlerde de izlenir. Fazla kilo, yüksek tansiyon ya da diyabet gibi metabolik sorunları olanlarda rutin biyokimya tahlillerine eklenebilir.
Ürik Asit tahlili öncesi hazırlık
Ürik asit için açlık genellikle gerekmez; aynı kan örneğinden açlık gerektiren başka testler de çalışılacaksa laboratuvar sabah aç gelmenizi isteyebilir. Bir gece önce yenen sakatat ya da kırmızı et ağırlıklı ağır bir yemek ve alkol, sonucu geçici olarak yükseltebilir; bu yüzden testten önce alışılmış beslenmenizin dışına çıkmamanız yeterlidir. Düzenli kullandığınız ilaçları, özellikle idrar söktürücüleri, hekiminize bildirin; bazı ilaçlar ürik asidi yükseltir.
Ürik Asit yüksekliği ne anlama gelir?
Ürik asidin yüksek olmasına hiperürisemi denir. Tek başına çoğu zaman yakınmaya yol açmaz; sorun, fazla ürik asidin eklemlerde ya da böbreklerde kristal olarak çökmesiyle başlar. Eklemde biriken kristaller gut atağına, yani birkaç saat içinde gelişen, kızarık, şiş ve çok ağrılı bir eklem iltihabına neden olur; ilk atak sıklıkla ayak başparmağında görülür. Böbrekte ise taş oluşumu kolaylaşır. Böbrek yetmezliği, pürinden zengin beslenme, alkol, bazı idrar söktürücüler ve fazla kilo yüksekliğin en sık nedenleri arasındadır. Belirti vermeyen bir yükseklikte izlem mi tedavi mi gerektiğine, eklem yakınmalarınızı ve böbrek testlerinizi birlikte değerlendiren hekiminiz karar verir.
Ürik Asit düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük ürik asit genellikle belirti vermez ve çoğunlukla başka bir nedenle istenen biyokimya testlerinde tesadüfen görülür. Sık rastlanan nedenlerden biri ilaçlardır; ürik asit düşürücü tedavi kullanan kişilerde düşük değer zaten beklenen bir sonuçtur. Daha seyrek olarak, bakırın vücutta biriktiği Wilson hastalığı ya da böbreğin küçük kanalcıklarında (tübüller) görülen bazı işlev bozuklukları ürik asidin idrarla fazla atılmasına yol açar. Değer tekrarlanan ölçümlerde de düşük kalıyorsa, ek incelemeye gerek olup olmadığını hekiminiz değerlendirir.
Ürik Asit hakkında sık sorulan sorular
Ürik asidi yüksek olan herkeste gut gelişir mi?
Hayır. Ürik asidi yüksek olan kişilerin önemli bir bölümünde hiçbir zaman gut atağı görülmez. Yükseklik ne kadar belirgin ve ne kadar uzun süreli olursa gut gelişme olasılığı da o kadar artar. Bu yüzden yüksek bir sonuç, tek başına gut tanısı anlamına gelmez.
Gut krizi sırasında ürik asit normal çıkabilir mi?
Evet. Atak sırasında kandaki ürik asit normal aralıkta ölçülebilir; bu nedenle normal bir sonuç gutu dışlamaz. Hekiminiz tanıyı çoğu zaman yakınmalara ve muayene bulgularına dayanarak koyar, gerekirse eklem sıvısında kristal arar. Ürik asidi de atak yatıştıktan birkaç hafta sonra yeniden ölçtürmek isteyebilir.
Ürik asidi hangi yiyecek ve içecekler yükseltir?
Sakatat, kırmızı et ve hamsi, sardalya gibi bazı deniz ürünleri pürinden zengindir. Alkollü içkiler (özellikle bira) ve früktozla tatlandırılmış meşrubatlar da ürik asidi artırır. Ancak düzeyi yalnızca beslenme belirlemez; böbreklerin ürik asidi atma kapasitesi ve kalıtsal yatkınlık da en az onun kadar etkilidir. Size uygun düzenlemeyi hekiminiz ya da diyetisyeniniz belirler.
Ürik asit yüksekliği böbrek taşı yapar mı?
Yapabilir. İdrarda ürik asit fazla ve idrar asidik olduğunda ürik asit kristalleşerek taş oluşturabilir. Yine de böbrek taşlarının çoğu kalsiyum içerir ve kanında ürik asit yüksek olan herkeste taş gelişmez. Taşın türünü en iyi, düşürülen ya da çıkarılan taşın laboratuvarda incelenmesi gösterir.